વૈશ્વિક સોનાના બજારમાં ભારતનો 15% ભાગ, વિશ્વસ્તરે મજબૂત પકડ

કેન્દ્રીય બેંકના સોનાના ભંડારમાં વધારો થઈ રહ્યો છે અને તેમણે છેલ્લા ચાર વર્ષમાં પાછલા 21 વર્ષ કરતાં વધુ સુરક્ષિત-હેવન સંપત્તિઓ ખરીદી છે.

વૈશ્વિક વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત લગભગ 12.5 ટ્રિલિયન ડોલર છે, જ્યારે સોનાનું બજાર હાલમાં 23 ટ્રિલિયન ડોલર છે, જેમાંથી 15 ટકા ભારતમાં છે. સોમવારે જાહેર કરાયેલા એક અહેવાલમાં આ માહિતી આપવામાં આવી હતી. DSP મ્યુચ્યુઅલ ફંડના જુલાઈ 2025ના નેત્રા અહેવાલ મુજબ, અત્યાર સુધીમાં કાઢવામાં આવેલા કુલ સોનામાંથી 65 ટકા દાગીનાના રૂપમાં છે અને વૈશ્વિક અનામતનો માત્ર 5 ટકા સોનામાં ટ્રાન્સફર થવાથી તેની કિંમતમાં સતત અને નોંધપાત્ર ઉછાળો આવી શકે છે.

કેન્દ્રીય બેંકના સોનાના ભંડારમાં વધારો થઈ રહ્યો છે અને તેમણે છેલ્લા ચાર વર્ષમાં પાછલા 21 વર્ષ કરતાં વધુ સુરક્ષિત-હેવન સંપત્તિઓ ખરીદી છે. 2000 થી 2016 દરમિયાન કેન્દ્રીય બેંક દ્વારા કરવામાં આવેલી સોનાની ખરીદી કુલ 85 બિલિયન ડોલર હતી. પરંતુ એક જ વર્ષમાં, 2024 માં, કેન્દ્રીય બેંકોએ 84 બિલિયન ડોલરનું સોનું ખરીદ્યું. 

અહેવાલ મુજબ, 2022થી, કેન્દ્રીય બેંકોએ દર વર્ષે લગભગ 1,000 ટન કિંમતી ધાતુ ખરીદી છે, જે સોનાના વાર્ષિક ખાણકામ પુરવઠાના એક ક્વાર્ટર કરતાં વધુ છે. સોનાની ખરીદીનો આ વલણ મોટાભાગના દેશોના નોન-ડોલર રિઝર્વ સંપત્તિ રાખવાના રસને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

યુએસ ટ્રેઝરી બોન્ડ્સની અસ્થિર પ્રકૃતિએ સોનાને કેન્દ્રીય બેંકો માટે વધુ આકર્ષક સાધન બનાવ્યું છે. તેથી, અહેવાલ નિર્દેશ કરે છે કે હાલમાં સોનાની માંગ મજબૂત છે. નવીનતમ માહિતી અનુસાર, ભારતમાં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા પાસે કુલ 880 મેટ્રિક ટન સોનું છે. દેશે નાણાકીય વર્ષ 26 માં તેના સોનાના ભંડારમાં હજુ સુધી કંઈ ઉમેર્યું નથી, સંભવતઃ કારણ કે ભારત ભૌગોલિક રાજકીય અને વેપાર અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે પાંચ વર્ષમાં 80 ટકાથી વધુ વધેલા સુરક્ષિત-હેવન સંપત્તિના ભાવમાં ઘટાડો થવાની રાહ જોઈ રહ્યું છે.

અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, "આર્થિક અને નાણાકીય સંઘ (EMU) ના નબળા નાણાકીય સ્વાસ્થ્યને કારણે યુરોએ વારંવાર નબળાઈઓ દર્શાવી છે. ચીની યુઆન બજાર-આધારિત અથવા રાજકીય રીતે એટલું સ્વીકાર્ય નથી કે તે અનામત ચલણ બની શકે." અહેવાલમાં વધુમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કાર્યકારી રોકડ પ્રવાહમાં સતત મજબૂતાઈના પરિણામે ભારતમાં કાર્યકારી રોકડ પ્રવાહ (OCF) માર્જિનમાં વધારો થયો છે, જે મૂડી ફાળવણી અને કોર્પોરેટ શાસન બંને દ્રષ્ટિકોણથી સકારાત્મક સૂચક છે.