સુરતના હીરા ઉદ્યોગમાં મંદીની અસર, કર્મચારીઓને પગાર કાપ સાથે રજા પર મોકલાયા

હાલના દિવસોમાં સુરતનો હીરા ઉદ્યોગ મંદીના સંકટનો સામનો કરી રહ્યો છે. જો થોડા મહિનામાં પરિસ્થિતિમાં સુધારો નહીં થાય તો વર્ષ 2008 જેવી મોટી મંદી આવી શકે છે, જેમાં મોટી સંખ્યામાં હીરાના કારીગરોએ આત્મહત્યા કરી હતી. 

વિશ્વમાં બે યુદ્ધો, વૈશ્વિક બજારમાં માંગમાં ઘટાડો અને લેબમાં ઉગાડવામાં આવતા હીરાના વધુ પડતા ઉત્પાદનને કારણે આ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. હાલ સુરતના હીરાઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા વેપારીઓને હીરાના કારીગરોના પગારમાં કાપ, મીની વેકેશન વગેરેના કારણે ધંધામાં ટકી રહેવાના પડકારનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.

આ દિવસોમાં હીરા ઉદ્યોગના કર્મચારીઓ ખરાબ આર્થિક પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. તેમને કાં તો મીની વેકેશનના નામે રજા પર મોકલી દેવામાં આવ્યા છે અથવા તો ઓછા વેતન પર નોકરી પર રાખવામાં આવ્યા છે. 

મળતી માહિતી મુજબ, કેટલાક મોટા હીરા ઉદ્યોગકારોએ આગામી 10 દિવસ સુધી તેમની ફેક્ટરીઓ બંધ રાખવાની જાહેરાત કરી છે. કિરણ જેમ્સ સુરતના હીરા ઉદ્યોગનું સૌથી મોટું એકમ માનવામાં આવે છે. તે વિશ્વની સૌથી મોટી નેચરલ ડાયમંડ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની હોવાનું પણ કહેવાય છે. કિરણ જેમ્સના ચેરમેન વલ્લભ લાખાણીના જણાવ્યા અનુસાર તેમણે તેમના 50 હજાર કર્મચારીઓ માટે 10 દિવસની રજા જાહેર કરી છે. આ કર્મચારીઓના પગારમાંથી અમુક રકમ કાપવામાં આવશે પરંતુ તમામ કર્મચારીઓને તે સમયગાળા માટેનો પગાર આપવામાં આવશે.

10 લાખ લોકોને રોજગાર

સુરતમાં 3200 ડાયમંડ યુનિટ છે, જેમાં 700 મોટા અને 2500 નાના યુનિટ કાર્યરત છે. આ ડાયમંડ યુનિટ્સમાં લગભગ 10 લાખ કર્મચારીઓ કામ કરે છે. તેમાંથી 8 લાખ હીરાના કારીગરો છે અને બાકીના 2 લાખ લોકો વહીવટી કામ સાથે સંકળાયેલા છે. સુરતમાં બહારના દેશોમાંથી રફ હીરાની આયાત કરવામાં આવે છે, જેને કટીંગ અને પોલિશ કર્યા બાદ બહારના દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે. ઉત્પાદિત હીરામાંથી 95 ટકા નિકાસ થાય છે. વિશ્વમાં તૈયાર થયેલા 10 હીરામાંથી 9 સુરતમાં તૈયાર થાય છે. સુરતમાંથી નિકાસ થતા હીરામાંથી 60 ટકા એકલા અમેરિકામાં મોકલવામાં આવે છે.

યુદ્ધની અસર

જો સમયાંતરે જોવામાં આવે તો સુરતના હીરા ઉદ્યોગમાં અંદાજે 2 વર્ષથી મંદીનું વાતાવરણ છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ સુરતના હીરા ઉદ્યોગને અસર થવા લાગી હતી. આ પછી, ઇઝરાયેલ અને હમાસ વચ્ચેના યુદ્ધે બાકીનું કામ પૂર્ણ કર્યું. આ ઉપરાંત લક્ઝુરિયસ આઈટમ હોવાને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં તેની માંગ સતત વધી રહી છે અને ઘટી રહી છે. છેલ્લા બે વર્ષથી તેની માંગમાં સતત ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. હાલના વાતાવરણમાં તેની માંગમાં જબરદસ્ત ઘટાડો થયો છે. આ સિવાય હવે લેબમાં હીરા પણ બનવા લાગ્યા છે. સુરત સહિત વિશ્વના અનેક દેશોમાં આ ટેક્નોલોજીના યુનિટો સ્થપાયા છે. આ લેબમાં ઉગાડવામાં આવેલા હીરાના વધુ ઉત્પાદનને કારણે કુદરતી હીરાની માંગમાં પણ ઘટાડો થયો છે.

એસોસિએશનનો ગંભીર દાવો

સુરતના હીરા ઉદ્યોગમાં મંદી અંગે તાજેતરમાં ડાયમંડ વર્કર્સ યુનિયન દ્વારા કલેકટરને આવેદનપત્ર પાઠવીને ઉદ્યોગની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિથી વાકેફ કર્યા હતા. એસોસિએશનના દાવા મુજબ, છેલ્લા 18 મહિનામાં 60 હીરાના કારીગરોએ આત્મહત્યા કરી છે, જે વિકટ પરિસ્થિતિને દર્શાવે છે.
 

કંપનીઓની પ્રતિબદ્ધતાઓ રદ કરી

સુરત ડાયમંડ એસોસિએશનના પ્રમુખ જગદીશ ખુંદે જણાવ્યું હતું કે, વિદેશમાંથી નિકાસના ઓર્ડર રદ કરવામાં આવ્યા છે, તેઓએ તેમની પ્રતિબદ્ધતાઓને ફગાવી દીધી છે. આ કારણે વૈશ્વિક વિશ્વમાં હીરાની માંગમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિના કારણે સુરતના કેટલાક હીરાના એકમોએ પોતાના યુનિટ બંધ કરી દીધા છે. પાઈપલાઈનમાં તૈયાર હીરાનો મોટો જથ્થો છે, તેથી કોઈ નવી માંગ નથી.