ઇરાન પર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સંકેતથી તેલ બજારને રાહત, કિંમતોમાં ઘટાડો થયો

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાન પરના સૈન્ય હુમલાઓને બે અઠવાડિયા માટે સ્થગિત કરવાની જાહેરાત બાદ વૈશ્વિક તેલ બજારમાં મોટી રાહત જોવા મળી છે. આ જાહેરાતને પગલે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલની નીચે સરકી ગયા છે અને શેરબજારોમાં તેજી આવી છે. જો ઈરાન વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ માર્ગને ફરીથી સંપૂર્ણપણે ખોલે, તો આ તણાવ વધુ ઓછો થઈ શકે છે, જે ભારત જેવા આયાતકાર દેશો માટે આર્થિક દૃષ્ટિએ રાહતના સમાચાર છે.

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જ્યારે જાહેરાત કરી કે તેઓ ઇરાન પરના પ્રસ્તાવિત સૈન્ય હુમલાઓને બે અઠવાડિયા માટે રોકશે, ત્યારે તેલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. આ નિર્ણયથી ઉર્જાથી સમૃદ્ધ ખાડી ક્ષેત્રમાં મોટા સંઘર્ષની આશંકા ઓછી થઈ ગઈ છે. અમેરિકી ક્રૂડ ઓઈલ વાયદાના ભાવ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલની નીચે આવી ગયા છે, જેના કારણે તાજેતરમાં થયેલો ભાવવધારો પલટાઈ ગયો છે. વૈશ્વિક તેલ પરિવહન માટેના મુખ્ય માર્ગ 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ'ની આસપાસ કેટલાય અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલા તણાવને કારણે આ ભાવવધારો થયો હતો. 'ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ' દ્વારા આ માહિતી આપવામાં આવી છે.

જર્નલના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પની આ જાહેરાત બાદ તેલના ભાવ ઘટ્યા છે, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે જો તેહરાન (ઇરાન) હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીને ફરીથી ખોલશે તો તેઓ ઇરાન પરના હુમલા અટકાવી દેશે. શેરબજારોએ પણ આ સમાચાર પર હકારાત્મક પ્રતિસાદ આપ્યો હતો. અગ્રણી અમેરિકન સૂચકાંકો સાથે જોડાયેલા વાયદા 2 ટકાથી વધુ વધ્યા છે, જે કટોકટીને કારણે ચાલી રહેલી અસ્થિરતા બાદ રોકાણકારોની રાહત દર્શાવે છે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે, "જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ટ્રુથ સોશિયલ પર પોસ્ટ કરીને કહ્યું કે તેઓ ઇરાન પરના હુમલા બે અઠવાડિયા માટે રોકશે, ત્યારે સ્ટોક ફ્યુચર્સ ઝડપથી વધી રહ્યા છે અને તેલના ભાવ ઘટી રહ્યા છે." હોર્મુઝ સામુદ્રધુની, જેમાંથી વૈશ્વિક તેલનો લગભગ પાંચમો ભાગ પસાર થાય છે, તે આ સંઘર્ષનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. અહેવાલો મુજબ, ઇરાને કેટલાય અઠવાડિયા સુધી આ માર્ગને મર્યાદિત કર્યો હતો, જેના કારણે કિંમતોમાં વધારો અને પુરવઠા અંગે ચિંતા વધી હતી.

જર્નલ અનુસાર, ઇરાન સાથેના કરારની સમયસીમા પહેલા બજારોમાં તણાવ હતો કારણ કે વેપારીઓને ડર હતો કે મોટા પાયે સંઘર્ષ ખાડી ક્ષેત્રમાં પુરવઠાને ખોરવી શકે છે અને કિંમતોમાં તીવ્ર વધારો કરી શકે છે. તેના બદલે, સંભવિત યુદ્ધવિરામની જાહેરાતથી વૈશ્વિક બજારોમાં વ્યાપક તેજી જોવા મળી હતી. એશિયન શેરબજારોમાં પણ તેજી આવી હતી, જેમાં જાપાનનો નિક્કી અને દક્ષિણ કોરિયાનો કોસ્પી વધારા સાથે બંધ થયા હતા.

રોકાણકારોએ ટ્રમ્પની અગાઉની ધમકીઓને મોટાભાગે વાટાઘાટોની વ્યૂહરચના તરીકે ગણી હતી. રિપોર્ટ અનુસાર, "કેટલાક રોકાણકારોએ દાવ લગાવ્યો હતો કે ટ્રમ્પ સમયસીમા લંબાવી શકે છે, જેવું તેમણે ગત મહિને ઘણી વખત કર્યું છે."

તાજેતરના અઠવાડિયામાં તેલના ભાવમાં વધારો થવાનું કારણ એ ડર હતો કે હોર્મુઝ માર્ગ બંધ અથવા ગંભીર રીતે મર્યાદિત થઈ શકે છે. આ માર્ગ ક્રૂડ ઓઈલ અને લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ જેવા મહત્વના પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વનો છે. તણાવ ઓછો થવાથી અન્ય અસ્કયામતોને પણ ટેકો મળ્યો. સોનાના ભાવમાં વધારો થયો, જે અનિશ્ચિતતા દર્શાવે છે, જ્યારે શેરબજારમાં તેજી આવી કારણ કે તાત્કાલિક સંઘર્ષનું જોખમ ઘટ્યું.

જોકે, વિશ્લેષકોએ ચેતવણી આપી છે કે પરિસ્થિતિ હજુ પણ નાજુક છે. પ્રસ્તાવિત બે અઠવાડિયાનો યુદ્ધવિરામ એ વાત પર નિર્ભર છે કે ઇરાન હોર્મુઝ માર્ગને સંપૂર્ણપણે ખોલે છે અને બંને પક્ષો તણાવ વધુ ન વધારે. જાહેરાત પછી પણ ખાડીના કેટલાક ભાગોમાં મિસાઇલ અને ડ્રોન પ્રવૃત્તિઓના અહેવાલોએ આ વિરામની સ્થિરતા પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે.

વ્યાપક સંઘર્ષ પહેલેથી જ ઉર્જા બજારોને કેટલાય અઠવાડિયાથી પ્રભાવિત કરી રહ્યો છે. મર્યાદિત શિપિંગ અને પુરવઠા અંગેની અનિશ્ચિતતાએ કિંમતોમાં ઉતાર-ચઢાવ અને વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા વધારી છે. હવે આ બે અઠવાડિયાનો સમય મુત્સદ્દીગીરી (ડિપ્લોમસી) દ્વારા પરિસ્થિતિને સ્થિર કરવાની તક આપે છે, પરંતુ વેપારીઓ હજુ પણ નીતિગત અથવા લશ્કરી ફેરફારોને લઈને સાવધ છે.

હોર્મુઝ સામુદ્રધુની વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા માર્ગોમાંથી એક છે. તેમાં કોઈપણ વિક્ષેપ વૈશ્વિક સ્તરે તાત્કાલિક અસર કરી શકે છે, ખાસ કરીને મોટા આયાતકારો પર. ભારત માટે, જે ખાડી ક્ષેત્રમાંથી ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર મોટાભાગે નિર્ભર છે, તેલના ભાવમાં સતત ઉતાર-ચઢાવથી મોંઘવારી, ચલણની સ્થિરતા અને એકંદર આર્થિક વિકાસ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.