ભારત અને કેનેડા વચ્ચે યુરેનિયમના લાંબાગાળાના પુરવઠાનો કરાર, પરમાણુ ઊર્જાના લક્ષ્યાંકને મળશે ગતિ

ભારત અને કેનેડા વચ્ચેના $2.6 અબજના યુરેનિયમ પુરવઠા કરારથી દેશના 2047 સુધીમાં 100 ગીગાવોટ પરમાણુ ઊર્જાના લક્ષ્યાંકને નવી ગતિ મળશે. આ ઐતિહાસિક સમજૂતીથી ભારતીય પરમાણુ રિએક્ટરો માટે ઈંધણની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થશે અને આ ક્ષેત્રમાં ખાનગી તથા વિદેશી રોકાણ માટેના નવા દ્વારા ખુલશે. આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી હેઠળ બંને દેશો એડવાન્સ્ડ રિએક્ટર અને ક્લીન એનર્જી ટેકનોલોજીમાં પણ સાથે મળીને કામ કરશે.

પીએમ મોદી સરકાર દ્વારા કેનેડા સાથેના 2.6 અબજ ડોલરના લાંબાગાળાના યુરેનિયમ પુરવઠા કરારને ભારતની પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા વધારવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે. વૈશ્વિક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ સમજૂતી ભારતના એ મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યને મજબૂત કરશે, જે અંતર્ગત દેશ 2047 સુધીમાં 100 ગીગાવોટ પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવા માંગે છે.

સાઉથ ચાઇના મોર્નિંગ પોસ્ટના એક અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં સ્થાનિક સ્તરે યુરેનિયમનું ઉત્પાદન ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પૂરતું નથી. આવી સ્થિતિમાં, લાંબા સમય માટે યુરેનિયમ આયાતની વ્યવસ્થા કરવી અનિવાર્ય બની જાય છે. રિપોર્ટમાં નિષ્ણાતોને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારતમાં યુરેનિયમનું સ્થાનિક ઉત્પાદન કુલ માંગ કરતા ઘણું ઓછું રહેવાની શક્યતા છે. આનો અર્થ એ છે કે વર્તમાન અને ભવિષ્યના પરમાણુ રિએક્ટર્સ ચલાવવા માટે ભારતે આયાત પર નિર્ભર રહેવું પડશે. આ જ કારણે કેનેડા સાથેનો લાંબાગાળાનો સપ્લાય કરાર વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવે છે.

વિશ્વના સૌથી મોટા યુરેનિયમ ઉત્પાદક કઝાકિસ્તાન પાસેથી ભારત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી યુરેનિયમની મુખ્ય આયાત કરતું રહ્યું છે. હવે કેનેડા સાથે થયેલો આ કરાર ભારત માટે આ મહત્વપૂર્ણ બળતણનો બીજો મોટો સ્ત્રોત ખોલી દેશે, જેનાથી દેશના પરમાણુ રિએક્ટર્સને ઊર્જા મળી શકશે. રિપોર્ટમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે ડિસેમ્બર 2025માં ભારતની સંસદે સિવિલ ન્યુક્લિયર એનર્જી માળખામાં ફેરફારોને મંજૂરી આપી છે, જે અંતર્ગત પ્રથમ વખત સ્થાનિક અને વિદેશી કંપનીઓને પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ બનાવવા, તેના માલિક બનવા અને સંચાલન કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. અગાઉ આ ક્ષેત્ર સંપૂર્ણપણે સરકારી નિયંત્રણ હેઠળ હતું.

આ સુધારા દ્વારા લાંબા સમયથી ચાલી આવતી 'સપ્લાયર લાયબિલિટી' (પુરવઠાકર્તાની જવાબદારી) સંબંધિત ચિંતાઓને પણ દૂર કરવામાં આવી છે અને નિયામક માળખું વધુ સ્પષ્ટ અને સ્થિર બનાવવામાં આવ્યું છે. આનાથી વિદેશી ટેકનિકલ ભાગીદારો અને ખાનગી રોકાણ માટે રસ્તો સાફ થયો છે, જે ભારતના પરમાણુ ઊર્જા વિસ્તરણ માટે જરૂરી માનવામાં આવે છે.

વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે કેનેડા યુરેનિયમ સપ્લાય કરવા માટે સારી સ્થિતિમાં છે, કારણ કે ત્યાં અનેક નવા માઈનિંગ પ્રોજેક્ટ્સ વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે. આનાથી આવનારા વર્ષોમાં કેનેડાનું યુરેનિયમ ઉત્પાદન સતત વધવાની અપેક્ષા છે અને ભારતને લાંબા સમય સુધી બળતણના પુરવઠા અંગે વિશ્વાસ મળશે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કેનેડા સાથેના યુરેનિયમ કરારને ‘ઐતિહાસિક ડીલ’ ગણાવી છે. તેમણે કહ્યું કે બંને દેશો સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર, એડવાન્સ્ડ રિએક્ટર અને સમગ્ર ન્યુક્લિયર વેલ્યુ ચેઇનમાં સાથે મળીને કામ કરશે. બીજી તરફ, કેનેડાના નેતા માર્ક કાર્નીએ જણાવ્યું હતું કે તેમનો દેશ ભારતની પરમાણુ ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં યોગદાન આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને બંને દેશો એક વ્યૂહાત્મક ઊર્જા ભાગીદારી શરૂ કરી રહ્યા છે.