સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ માટે ટ્રમ્પની હાંકલ: 'તેલ તમારે જોઈએ છે, તો સુરક્ષા પણ તમારે જ કરવી પડશે'

અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ઈરાન સાથેના ચાલુ સંઘર્ષમાં અમેરિકી સેનાએ ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાઓને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. 'એરફોર્સ વન' વિમાનમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતા ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, અમેરિકા હવે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ જેવા વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગની સુરક્ષા માટે અન્ય દેશો સાથે વાતચીત કરી રહ્યું છે.

ઈરાની સેનાની કમર તોડી નાખી: ટ્રમ્પનો દાવો
પ્રમુખ ટ્રમ્પે ઈરાન પર થયેલા સૈન્ય હુમલાઓના પરિણામો અંગે વિગતો આપતા કહ્યું કે ઈરાની વાયુસેના અને તેની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી (Air Defence) ને અમેરિકાએ સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી દીધી છે.  ઈરાન પાસે હવે તેની મૂળ ક્ષમતાના માત્ર 20% ડ્રોન બચ્યા છે અને મિસાઈલોની સંખ્યા પણ ઘણી ઓછી થઈ ગઈ છે.

ખાર્ગ આઇલેન્ડ પર હુમલો: ઈરાનના ઉર્જા નિકાસના મુખ્ય મથક ખાર્ગ આઇલેન્ડ પર હુમલો કરીને તેને લગભગ નેસ્તનાબૂદ કરી દેવાયું છે. ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી હતી કે બાકી રહેલા ભાગને પણ અમે માત્ર 5 મિનિટમાં ઉડાવી શકીએ છીએ.

હોર્મુઝની સુરક્ષા માટે 'ગ્લોબલ પોલીસિંગ'ની અપીલ
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝની સુરક્ષા માટે તે દેશોએ આગળ આવવું જોઈએ જેઓ આ માર્ગ પર વધુ નિર્ભર છે, ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમેરિકાને આ માર્ગ પરથી માત્ર 1 થી 2% તેલ મળે છે, જ્યારે ચીન જેવો દેશ તેના 90% તેલ માટે આ માર્ગ પર નિર્ભર છે.

દેશોની જવાબદારી: તેમણે લગભગ 7 દેશોનો સંપર્ક કર્યો છે અને માંગ કરી છે કે જે દેશો આ માર્ગનો લાભ લે છે તેઓ પોતાની નૌસેના અને 'માઈન સ્વીપર્સ' (દરિયાઈ સુરંગ હટાવનાર જહાજો) મોકલીને આ વિસ્તારની સુરક્ષામાં મદદ કરે.

AI અને ફેક ન્યૂઝ અંગે ગંભીર આરોપો
ટ્રમ્પે ઈરાન પર આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા ખોટી માહિતી ફેલાવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો:

બનાવટી તસવીરો: ઈરાને અમેરિકી યુદ્ધ જહાજ 'USS અબ્રાહમ લિંકન' સળગતું હોવાની જે તસવીરો બતાવી હતી તેને ટ્રમ્પે AI-generated અને ફેક ગણાવી હતી.

કામિકાઝે બોટ: તેમણે ઈરાની કામિકાઝે બોટ્સના અસ્તિત્વને પણ નકારી કાઢ્યું હતું.

મીડિયા પર પ્રહાર: ટ્રમ્પે અમેરિકી મીડિયાની પણ ટીકા કરી હતી અને કહ્યું હતું કે કેટલીક સંસ્થાઓ જાણીજોઈને ખોટી માહિતી ફેલાવી રહી છે જે ગુનાહિત કૃત્ય છે.

. તેલના ભાવમાં અણધાર્યો ઉછાળો

યુદ્ધ શરૂ થયાના ટૂંકા ગાળામાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે:

• બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude): ફેબ્રુઆરીના અંતમાં જે ભાવ $70 પ્રતિ બેરલ હતા, તે વધીને માર્ચના પ્રથમ સપ્તાહમાં જ $120 થી $126 ની સપાટી વટાવી ગયા છે.

• ભારતીય બાસ્કેટ: ભારત માટે ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત વધીને અંદાજે $127.22 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે સ્થાનિક સ્તરે મોંઘવારી વધારવા માટે પૂરતી છે.

2. પુરવઠામાં વિક્ષેપના આંકડા

• દૈનિક પુરવઠો: સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી દરરોજ અંદાજે 20-21 મિલિયન બેરલ તેલ પસાર થાય છે, જે હાલમાં લગભગ શૂન્ય થઈ ગયું છે.

• ઉત્પાદનમાં ઘટાડો: કુવૈત, ઈરાક, સાઉદી અરેબિયા અને UAE જેવા દેશોએ નિકાસ ન થઈ શકવાને કારણે દૈનિક ઉત્પાદનમાં 10 મિલિયન બેરલનો મોટો ઘટાડો કર્યો છે.

• LNG (કુદરતી ગેસ): વિશ્વના કુલ LNG પુરવઠાનો 20% હિસ્સો (ખાસ કરીને કતારથી) આ માર્ગે આવે છે, જે અત્યારે સંપૂર્ણપણે અટકી પડ્યો છે.

3. એશિયાઈ દેશો પર સૌથી વધુ અસર

હોર્મુઝની નાકેબંધીની સૌથી વધુ અસર એશિયાઈ દેશો પર પડી છે, કારણ કે આ માર્ગે નિકાસ થતા તેલનો 75% હિસ્સો ભારત, ચીન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયામાં જાય છે:

• ચીન: પોતાની તેલ જરૂરિયાતનું 90% તેલ આ માર્ગે મેળવે છે.

• ભારત: ભારત તેની ગેસ જરૂરિયાતનો 25% હિસ્સો આ માર્ગે પૂરો કરે છે. હાલમાં ભારતમાં રાંધણ ગેસ (LPG) ના ભાવમાં પ્રતિ સિલિન્ડર ₹60 સુધીનો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો છે.

4. વૈકલ્પિક રૂટ અને ખર્ચ

જહાજો હવે આફ્રિકાના 'કેપ ઓફ ગુડ હોપ' ફરીને લાંબો રૂટ લઈ રહ્યા છે:

• વધારાનું અંતર: અંદાજે 3,500 નોટિકલ માઈલનો વધારો.

• ખર્ચમાં વધારો: જહાજ દીઠ ઈંધણ ખર્ચમાં અંદાજે $1 મિલિયન (₹8.3 કરોડ) નો વધારો થયો છે, જે અંતે ગ્રાહકો પર બોજ બનશે.

• નિષ્ણાતોનું અનુમાન: જો આ યુદ્ધ અને નાકેબંધી વધુ 4 અઠવાડિયા ચાલુ રહેશે, તો તેલના ભાવ $140 થી $200 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે, જે વૈશ્વિક મંદી (Global Recession) નું કારણ બની શકે છે.