ગ્રીન એનર્જી મિશનમાં ભારત-આફ્રિકા સહયોગ વિકાસ માટે નવા રસ્તા ખોલશે

ભારત આફ્રિકાના ઉર્જા ક્ષેત્રમાં, ખાસ કરીને નવીનીકરણીય ઉર્જાના વિસ્તરણમાં પરિવર્તનકારી ભૂમિકા ભજવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. છેલ્લા દાયકામાં, ભારતે 130 ગીગાવોટથી વધુ સૌર અને પવન ઉર્જા ક્ષમતા ઉમેરીને નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. આજે, દેશની કુલ સ્થાપિત ઉર્જા ક્ષમતાનો લગભગ અડધો ભાગ નવીનીકરણીય સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે, જે તેને વિકાસશીલ દેશો માટે એક સફળ મોડેલ બનાવે છે.

એક વિશ્લેષણ મુજબ, આફ્રિકામાં ઉર્જા સંક્રમણ હવે માત્ર એક નીતિગત ધ્યેય નથી, પરંતુ એક વ્યવહારુ જરૂરિયાત છે. સૌર, પવન અને ખનિજ સંસાધનોની વિપુલતાને વિશ્વસનીય વીજ પુરવઠામાં રૂપાંતરિત કરવાના પ્રયાસો ઝડપી બની રહ્યા છે. ઉદ્દેશ્ય હોસ્પિટલો, કૃષિ અને ઉદ્યોગોને ટકાઉ ઉર્જા પૂરી પાડવાનો છે, તેમને ડીઝલ જેવા મોંઘા અને અસ્થિર સ્ત્રોતોથી મુક્ત કરવાનો છે.જોકે આફ્રિકામાં ઉર્જાની પહોંચ ધીમે ધીમે સુધરી રહી છે, લગભગ 600 મિલિયન લોકો હજુ પણ વીજળીનો અભાવ ધરાવે છે. ભારતનો ટેકનોલોજીકલ અનુભવ, નીતિગત માળખું અને સંસ્થાકીય ક્ષમતાઓ આ સંક્રમણને વેગ આપવા માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે ભારતની સફળતા મુખ્યત્વે તેની સ્પર્ધાત્મક બિડિંગ સિસ્ટમ, સ્પષ્ટ નીતિઓ અને વિકેન્દ્રિત સૌર મોડેલને કારણે હતી, જેના કારણે નાના શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વીજળી પહોંચી. આફ્રિકન દેશો આ અનુભવોમાંથી શીખી શકે છે અને પારદર્શક ટેન્ડર પ્રક્રિયાઓ, પૂર્વ-નિર્ધારિત ટેરિફ અને મજબૂત સ્થાનિક ઇજનેરી માળખાકીય સુવિધાઓ વિકસાવી શકે છે, જોકે તેમને તેમની સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ તેમની નીતિઓને પણ અનુકૂલિત કરવાની જરૂર પડશે.આફ્રિકા વિશ્વના અન્ય કોઈપણ ક્ષેત્ર કરતાં વધુ સૌર કિરણોત્સર્ગ મેળવે છે. 2020 અને 2025 ની વચ્ચે, આફ્રિકન દેશો અને ખાનગી રોકાણકારોએ આશરે 25 ગીગાવોટ નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતા ઉમેરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, જ્યારે ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા 11 ગીગાવોટ ક્ષમતા પહેલાથી જ સુરક્ષિત કરવામાં આવી છે. હાલમાં, નવા ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સમાં સૌર ઉર્જાનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે.

ઘણા આફ્રિકન દેશોમાં ગેસ-સંચાલિત પ્લાન્ટ કરતાં સૌર ઉર્જા વધુ આર્થિક રીતે ખર્ચ-અસરકારક સાબિત થઈ રહી છે, ખાસ કરીને જ્યારે ઇંધણના ભાવ અને ટ્રાન્સમિશન ખર્ચમાં વધઘટને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.આફ્રિકા વૈશ્વિક સ્વચ્છ ઉર્જા પુરવઠા શૃંખલામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેમાં કોબાલ્ટ, કોપર, મેંગેનીઝ, પ્લેટિનમ ગ્રુપ મેટલ્સ અને લિથિયમ જેવા આવશ્યક ખનિજોનો વિશાળ ભંડાર છે, જે બેટરી, ઇલેક્ટ્રોલાઇઝર્સ અને વિન્ડ ટર્બાઇનના ઉત્પાદન માટે જરૂરી છે. આ આફ્રિકાને વૈશ્વિક ઔદ્યોગિક અર્થતંત્રમાં તેની ભાગીદારી વધારવાની તક પૂરી પાડે છે.

ભારત અને આફ્રિકા વચ્ચે સહયોગ પહેલાથી જ શરૂ થઈ ગયો છે. ભારતીય ઉર્જા કંપનીઓ ગ્રીડ આધુનિકીકરણ, ઉર્જા સંગ્રહ અને નવીનીકરણીય ઉર્જા એકીકરણ જેવા ક્ષેત્રોમાં આફ્રિકન દેશો સાથે તેમના અનુભવો શેર કરી રહી છે. ઉદાહરણ તરીકે, પાવર ગ્રીડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા, આફ્રિકા 50 અને અન્ય સંસ્થાઓ સાથે મળીને, ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટ્સ પર ભાગીદારી કરી છે, જે સૌર અને પવન ઉર્જાને વધુ સારી રીતે સંકલિત કરવામાં મદદ કરે છે.નિષ્ણાતો માને છે કે જો ભારત નાણાકીય સહાયમાં વધારો કરે છે, ગ્રીડ એકીકરણ અને સૌર પંપ યોજનાઓમાં અનુભવો શેર કરે છે, અને ખનિજ સંસાધનોમાં મૂલ્યવર્ધનમાં આફ્રિકાને ટેકો આપે છે, તો આ ભાગીદારી એક રોલ મોડેલ બની શકે છે. મજબૂત સંસ્થાકીય માળખા અને પારદર્શક નીતિઓ સાથે, ભારત-આફ્રિકા ગ્રીન એનર્જી સહયોગ માત્ર આર્થિક વિકાસને વેગ આપશે નહીં પરંતુ ટકાઉ અને સ્વચ્છ ઉર્જા ભવિષ્ય માટે માર્ગ પણ મોકળો કરશે.