ગ્લોબલ ડિજિટલ રીઅલ ટાઈમ પેમેન્ટ વોલ્યુમમાં ભારત 48.5 ટકા હિસ્સા સાથે વિશ્વમાં અગ્રેસર

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા સોમવારે જારી કરાયેલા અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, ભારત વિશ્વની લગભગ અડધી ડિજીટલ પેમેન્ટ્સ ધરાવે છે, જે વૈશ્વિક રીઅલ-ટાઇમ પેમેન્ટ વોલ્યુમમાં 48.5 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. રિપોર્ટમાં વૈશ્વિક રેમિટન્સમાં ભારતના નેતૃત્વને પણ રેખાંકિત કરવામાં આવ્યું છે, જેણે 2023માં USD 115.3 બિલિયન મેળવ્યા હતા.

“ગ્લોબલ રીઅલ-ટાઇમ પેમેન્ટ વોલ્યુમમાં ભારત 48.5 ટકા હિસ્સા સાથે વિશ્વમાં અગ્રેસર છે. વૈશ્વિક રેમિટન્સ કે જે મોબાઈલ મની અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા વધુને વધુ પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે તે 2023 માં વધીને USD 857.3 બિલિયન થવાનો અંદાજ છે, જેની આગેવાની ભારત (USD 115.3 બિલિયન) છે,” અહેવાલમાં જણાવાયું છે.

ડિજિટલ અર્થતંત્ર હાલમાં ભારતના જીડીપીનો દસમો ભાગ ધરાવે છે અને પાછલા દાયકામાં જોવા મળેલા વિકાસ દરના આધારે 2026 સુધીમાં જીડીપીના પાંચમા ભાગમાં વૃદ્ધિ થવાની ધારણા છે.

ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ્સે છેલ્લા સાત વર્ષમાં વોલ્યુમમાં 50 ટકા અને મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ 10 ટકાના ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR)નો અનુભવ કર્યો છે, જે 2023-24માં રૂ. 428 લાખ કરોડના 164 અબજ વ્યવહારોની રકમ છે.

ભારતની ડિજિટલ ક્રાંતિ નાણાકીય ટેકનોલોજી (ફિનટેક) પૂરતી મર્યાદિત નથી; તે ઈન્ડિયા સ્ટેકનો પણ સમાવેશ કરે છે, જેમાં બાયોમેટ્રિક ઓળખ, યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI), મોબાઈલ કનેક્ટિવિટી, ડિજિટલ લોકર્સ અને સંમતિ-આધારિત ડેટા શેરિંગનો સમાવેશ થાય છે. આ ક્રાંતિ બેંકિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પબ્લિક ફાઈનાન્સ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમને વધારી રહી છે, જેમાં ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર અને ટેક્સ કલેક્શન આવરી લેવામાં આવે છે. ઇ-માર્કેટ્સ પણ વધુ ગતિશીલ બની રહ્યા છે અને તેમની પહોંચ વિસ્તારી રહ્યાં છે.

જો કે, રિપોર્ટમાં એ પણ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે કે ડિજિટલ નાણાકીય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને લક્ષ્ય બનાવતા સાયબર ધમકીઓની વિવિધ પ્રકૃતિને કારણે સાયબર સુરક્ષા એ એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર છે. ઈન્ડિયન કોમ્પ્યુટર ઈમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમ (CERT-In) દ્વારા હેન્ડલ કરાયેલી સુરક્ષા ઘટનાઓ 2017માં 53,117 થી વધીને જાન્યુઆરી-ઓક્ટોબર 2023 દરમિયાન 13,20,106 થઈ ગઈ છે. ભારતમાં તમામ સુરક્ષા ઘટનાઓમાં 80 ટકાથી વધુ માટે અનધિકૃત નેટવર્ક સ્કેનિંગ/પ્રોબિંગ/સંવેદનશીલ સેવાઓ જવાબદાર છે. .

રિપોર્ટમાં હાઇલાઇટ કરવામાં આવી છે કે, ભારતનું ડિજિટલ ટેક્નોલોજી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મુખ્ય વૃદ્ધિ એન્જિન હશે. 6G અને સેટેલાઇટ નેટવર્ક્સ જેવી નેક્સ્ટ જનરેશન કોમ્યુનિકેશન ટેક્નોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે, સાથે સાથે 5G નેટવર્કને ગ્રામીણ અને હાલમાં ખુલ્લા શહેરી વિસ્તારોમાં વિસ્તારવા પર છે. આ ટેક્નોલોજીઓને આગળ વધારવી અન્ડરસેવ્ડ વિસ્તારોમાં નવી તકો ઊભી કરશે.

રિપોર્ટમાં એમ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે ડિજિટલ ક્રાંતિની સંપૂર્ણ સંભાવનાને સાકાર કરવા માટે ચિપ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.