નવી દિલ્હીમાં "બાયોમાસ 3P પર રાષ્ટ્રીય પરિષદ - પેલેટ ટુ પાવર ટુ પ્રોસ્પરિટી" કોન્ફરન્સનું આયોજન કરાયું

ઉર્જા મંત્રાલયે 24મી માર્ચ 2023ના રોજ નવી દિલ્હીમાં "બાયોમાસ 3P પર રાષ્ટ્રીય પરિષદ - પેલેટ ટુ પાવર ટુ પ્રોસ્પરિટી"નું આયોજન કર્યું છે. આ કોન્ફરન્સનું આયોજન નેશનલ મિશન ઓન થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં બાયોમાસના ઉપયોગ પર નેશનલ પાવર ટ્રેનિંગના સહયોગથી કરવામાં આવી રહ્યું છે.

કોન્ફરન્સનો ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં બાયોમાસ પેલેટ્સના સહ-ફાયરિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સક્ષમ વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. ઉપરાંત, કોન્ફરન્સનો હેતુ ક્ષેત્રના તમામ હિતધારકોને તેમના જ્ઞાન અને અનુભવને શેર કરવા માટે એક સામાન્ય પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવાનો છે.

કોન્ફરન્સનો ઉદ્દેશ્ય:

ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ હોવાને કારણે મોટા પ્રમાણમાં કૃષિ કચરો ઉત્પન્ન થાય છે. દર વર્ષે લણણીના સમયગાળા દરમિયાન, મોટી સંખ્યામાં પાકના અવશેષો અનાજના સ્ટ્રો, લાકડાની સાંઠા અને શેરડીના પાંદડા/ટોપ્સના રૂપમાં જોવા મળે છે. દેશના કેટલાક ભાગોમાં આ અવશેષોને બાળવી એ સામાન્ય બાબત છે. ખેડૂતો માટે આ પાકના અવશેષોનું સંચાલન કરવું એ એક મોટો પડકાર છે અને તેથી સરકાર આ મુદ્દાને ઉકેલવા માટે વિવિધ પગલાં લઈ રહી છે.

સરકાર દ્વારા બાયોમાસ ગોળીઓના ઉપયોગને પ્રોત્સાહનએ વાયુ પ્રદૂષણને કાબૂમાં લેવા અને ઊર્જાના નવીનીકરણીય સ્ત્રોતોને પ્રોત્સાહિત કરવા બંને માટે એક પગલું છે. બાયોમાસ એક કાર્બનિક પદાર્થ છે. જેમાં લાકડું, છોડની સામગ્રી અને પ્રાણીઓના છાણનો પણ સમાવેશ થઈ શકે છે અને તેનો ઉપયોગ ઊર્જા પેદા કરવા માટે થઈ શકે છે. બાયોમાસ પેલેટનો ઉપયોગ કોલસાની જેમ જ પાવર પેદા કરવા માટે થઈ શકે છે.

બહુવિધ સમસ્યાઓ માટે એક ઉકેલ:

ઉર્જા મંત્રાલય દ્વારા થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કૃષિ અવશેષોના ઉપયોગ પર સસ્ટેનેબલ એગ્રેરીયન મિશન (SAMARTH) ની રચના કરવામાં આવી છે. બાયોમાસને ગોળીઓમાં રૂપાંતરિત કરવું અને થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં તેને સહ-ફાયરિંગ કરવાથી પર્યાવરણને સ્ટબલ સળગાવવાની હાનિકારક અસરોથી બચાવી શકાય છે. તે નેશનલ ક્લીન એર પ્રોગ્રામ (NCAP) માં યોગદાન આપીને વીજળી ઉત્પાદનમાં કોલસા પર દેશની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં પણ ફાળો આપે છે. 

સંશોધન આધારિત માર્ગ આગળ:

તાજેતરમાં, સંસદમાં કેન્દ્રીય ઉર્જા પ્રધાન આર.કે. સિંહે NTPC-નેટ્રા દ્વારા NTPC દાદરી કોલસા આધારિત થર્મલ પાવર પ્લાન્ટમાં કરવામાં આવેલા પ્રયોગો વિશે માહિતી આપી હતી. થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સ (TPPs) પર કો-ફાયરિંગ બાયોમાસની અસરનું પ્લાન્ટમાં વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. અભ્યાસો દ્વારા, તે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું કે પાવર પ્લાન્ટ પર કોઈ પ્રતિકૂળ અસર કર્યા વિના 5% થી 10% બાયોમાસને TPP માં કોલસા સાથે સુરક્ષિત રીતે સહ-ફાયર કરી શકાય છે.

મંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અત્યાર સુધીમાં લગભગ 97,000 મેટ્રિક ટન કૃષિ-અવશેષ આધારિત બાયોમાસ કોલસા આધારિત થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં સહ-ફાયર કરવામાં આવ્યું છે. તેના કારણે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉત્સર્જનમાં 1.2 લાખ મેટ્રિક ટનથી વધુનો ઘટાડો થયો છે.

સ્ટબલ સળગાવવાથી પ્રદૂષણને રોકવા માટે સ્માર્ટઃ

પાવર મંત્રાલયે 12મી જુલાઈ 2021ના રોજ SAMARTHની શરૂઆત કરી હતી અને 8મી ઓક્ટોબર 2021ના રોજ સુધારેલી બાયોમાસ નીતિ જારી કરવામાં આવી હતી, જેમાં દેશના તમામ TPPsને કોલસા સાથે કો-ફાયરિંગમાં 5% બાયોમાસ પેલેટ્સનો ઉપયોગ કરવાનું ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું હતું. આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય ખાસ કરીને નેશનલ કેપિટલ રિજન (NCR)માં ખેતરના પરાળને બાળવાથી વાયુ પ્રદૂષણના સળગતા મુદ્દાને સંબોધવાનો હતો.

સરકારે કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ ઘટાડવા માટે અન્ય પગલાં પણ લીધા છે:

1. બાયોમાસ પેલેટ પ્રાપ્તિ માટે સરકારી ઈ-માર્કેટપ્લેસ (GeM) પોર્ટલ પર કસ્ટમાઈઝ્ડ વિન્ડો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે.
2. ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા પ્રાધાન્યતા ક્ષેત્રના ધિરાણ હેઠળ બાયોમાસને સૂચિત કરવામાં આવ્યું છે. તે પેલેટ ઉત્પાદકોને બેંક લોનની સરળ અને ઝડપી ઉપલબ્ધતાને સક્ષમ કરવા માટે છે.
3. બાયોમાસ પ્રોગ્રામ જેવી નાણાકીય સબસિડી યોજનાઓ, કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ અને નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલય દ્વારા જારી કરવામાં આવી છે. તે બાયોમાસ પેલેટ પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે સહાય પૂરી પાડે છે.
4. CPCB માર્ગદર્શિકા "એનસીઆરમાં પેલેટ પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે એક સમયની નાણાકીય સહાય યોજના" પણ જારી કરવામાં આવી છે.