ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં જબરદસ્ત ઉછાળો, 10.5 અબજ ડૉલર વધીને 692.9 અબજ ડૉલર પર પહોંચ્યો ફોરેક્સ રિઝર્વ

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા બહાર પાડેલા આંકડાઓ અનુસાર, 31 જુલાઈએ પૂરા થયેલા સપ્તાહ માટે ભારતનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (ફોરેક્સ રિઝર્વ) 10.512 અબજ ડૉલર વધીને 692.866 અબજ ડૉલર થઈ ગયું છે. જાન્યુઆરીના અંત પછીની આ સૌથી મોટી સાપ્તાહિક વૃદ્ધિ છે અને તે ફેબ્રુઆરી 2026માં બનેલા 728.5 અબજ ડૉલરના રેકોર્ડ સ્તરની ખૂબ નજીક પહોંચી ગયું છે. આ ઉછાળો 24 જુલાઈએ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં 6.118 અબજ ડૉલરના વિદેશી મુદ્રા નફા પછી આવ્યો છે.

આરબીઆઈએ જણાવ્યું કે ૩૧ જુલાઈએ પૂરા થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન ગોલ્ડ રિઝર્વનું મૂલ્ય 1.685 અબજ ડૉલર વધીને 104.743 અબજ ડૉલર થઈ ગયું છે. આ જ સમયગાળામાં, ભંડારના એક મુખ્ય ઘટક એવી વિદેશી મુદ્રા સંપત્તિમાં 8.750 અબજ ડૉલરનો વધારો થયો છે અને તે 564.680 અબજ ડૉલર સુધી પહોંચી ગઈ છે. ડૉલરના સંદર્ભમાં વ્યક્ત કરવામાં આવતી વિદેશી મુદ્રા સંપત્તિમાં વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં રાખવામાં આવેલી બિન-અમેરિકી મુદ્રાઓ, જેવી કે યુરો, પાઉન્ડ અને યેનના મૂલ્યમાં વધારો કે ઘટાડાની અસરો સામેલ હોય છે. સેન્ટ્રલ બેંકે જણાવ્યું કે નવીનતમ રિપોર્ટ કરાયેલા સપ્તાહ માટે સ્પેશિયલ ડ્રોઈંગ રાઈટ્સ (SDR)માં પણ 48 મિલિયન ડૉલરનો વધારો થયો છે અને તે 18.666 અબજ ડૉલર પર પહોંચી ગયું છે.

આરબીઆઈના સાપ્તાહિક સ્ટેટિસ્ટિક્સ સપ્લીમેન્ટથી ખબર પડે છે કે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓની વચ્ચે આ વર્ષની શરૂઆતમાં જોવા મળેલી ઘટાડાથી ઉભર્યા બાદ દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં મજબૂતાઈ યથાવત છે. 27 ફેબ્રુઆરીએ પૂરા થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન ભારતનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર વધીને 728.494 અબજ ડૉલરના સર્વકાલીન ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયું હતું. છેલ્લા પાંચ સપ્તાહથી સતત વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે, જેનું મુખ્ય કારણ જૂનની શરૂઆતથી દેશમાં વધેલો વિદેશી મુદ્રા પ્રવાહ છે. આ સમયગાળામાં અનિવાસી ભારતીયોની થાપણ યોજનાઓ અને વિદેશી ધિરાણના માધ્યમથી લગભગ ૪૦.૮ અબજ ડૉલરનું વધારાનું રોકાણ ભારતમાં આવ્યું છે. આનાથી દેશની બહારની નાણાકીય સ્થિતિ વધુ મજબૂત થઈ છે. વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં થયેલા વધારાની સકારાત્મક અસર ભારતીય ચલણ રૂપિયા પર પણ દેખાઈ રહી છે. મે 2026 માં રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચ્યા બાદ રૂપિયો અત્યાર સુધી લગભગ 1.8 ટકા મજબૂત થઈ ચૂક્યો છે. ભંડારમાં વૃદ્ધિથી આરબીઆઈને કરન્સી માર્કેટમાં હસ્તક્ષેપ કરવા અને જરૂર પડ્યે રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે વધુ નાણાકીય તાકાત મળે છે.

મજબૂત વિદેશી મુદ્રા ભંડાર માત્ર બહારના આંચકાઓથી અર્થવ્યવસ્થાને સુરક્ષા પ્રદાન કરે છે, પરંતુ રોકાણકારોનો ભરોસો પણ વધારે છે. આનાથી આયાત ચૂકવણી, વિનિમય દરની સ્થિરતા અને નાણાકીય પ્રણાલીની મજબૂતાઈને પણ ટેકો મળે છે. બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં વધારો નિયમિત રીતે ચાલુ છે.  નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ અનુકૂળ રહી અને વિદેશી રોકાણનો પ્રવાહ ચાલુ રહ્યો, તો ભારત જલ્દી જ પોતાના વિદેશી મુદ્રા ભંડારનો નવો ઇતિહાસિક રેકોર્ડ બનાવી શકે છે. આનાથી દુનિયાની પ્રમુખ અર્થવ્યવસ્થાઓની વચ્ચે ભારતની નાણાકીય સ્થિતિ વધુ મજબૂત બનશે.