વિશ્વ ખાદ્ય દિવસ: સરકાર ૮૧ કરોડ લોકો માટે સલામત અને પૌષ્ટિક ખોરાક સુનિશ્ચિત કરશે

ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો ઉદ્દેશ્ય 810 મિલિયન લોકોને સલામત અને પૌષ્ટિક ખોરાક પૂરો પાડવાનો છે. સરકારે વિશ્વ ખાદ્ય દિવસ 2025 નિમિત્તે આ વાત કહી. લોકોને સલામત, પૌષ્ટિક અને ટકાઉ ખોરાકના મહત્વ વિશે શિક્ષિત કરવા માટે દર વર્ષે 16 ઓક્ટોબરે વિશ્વ ખાદ્ય દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષની થીમ "વધુ સારા ખોરાક અને સારા ભવિષ્ય માટે સાથે મળીને કામ કરવું" છે.

સરકારે એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, "ખાદ્ય સુરક્ષા એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક વ્યક્તિને હંમેશા પૂરતો ખોરાક મળે જે તેમની જરૂરિયાતો અને પસંદગીઓ અનુસાર, સ્વસ્થ અને સક્રિય જીવન જીવવા માટે સલામત અને પૌષ્ટિક હોય. આ માટે માત્ર પૂરતા ખોરાકનું ઉત્પાદન જ નહીં, પરંતુ તેનું વાજબી અને સમાન વિતરણ પણ જરૂરી છે."

નિવેદનમાં વધુમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, "ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા યોજના બે મુખ્ય ઘટકો પર આધારિત છે: કૃષિ ઉત્પાદનને મજબૂત બનાવવું અને ઉત્પાદિત ખોરાકનું સમાન અને ન્યાયી વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવું." છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ભારતે ખાદ્ય સુરક્ષા સુધારવા માટે ઘણી યોજનાઓ અને કાર્યક્રમો અમલમાં મૂક્યા છે. આ કાર્યક્રમો ગરીબી ઘટાડવા, કુપોષણ દૂર કરવા અને કૃષિ ક્ષેત્રને ટકાઉ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા અધિનિયમ (NFSA) 2013 હેઠળ, આશરે 810 મિલિયન લોકોને સબસિડીવાળા અનાજ પૂરા પાડવામાં આવે છે. વધુમાં, પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના, વિકેન્દ્રિત પ્રાપ્તિ યોજના અને ખુલ્લા બજાર વેચાણ યોજના જેવી યોજનાઓ સ્થિર ખાદ્ય અનાજના ભાવ જાળવી રાખે છે અને ગરીબ પરિવારોને ભૂખમરો અને કુપોષણથી બચાવે છે.

વધુમાં, ભારતે ઘઉં, કઠોળ, દૂધ અને મધ જેવા ખાદ્ય અનાજનું ઉત્પાદન વધાર્યું છે. 2007-08 માં શરૂ કરાયેલ રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા મિશન હવે રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણ મિશન તરીકે ઓળખાય છે, જે ઉત્પાદન અને પોષણ બંને પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ મિશન ખાદ્ય અનાજ ઉત્પાદન વધારીને કેન્દ્રીય પૂલ માટે ખાદ્ય અનાજ સુનિશ્ચિત કરે છે. દરમિયાન, રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદો ખાતરી કરે છે કે આ ખાદ્ય અનાજ જરૂરિયાતમંદોને સમાન અને અસરકારક રીતે વહેંચવામાં આવે.

સરકારે જણાવ્યું હતું કે, "છેલ્લા દાયકામાં, ભારતમાં ખાદ્ય અનાજ ઉત્પાદનમાં લગભગ 90 મિલિયન ટનનો વધારો થયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, ફળ અને શાકભાજીના ઉત્પાદનમાં પણ 64 મિલિયન ટનથી વધુનો વધારો થયો છે."

સરકારે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, "વૈશ્વિક સ્તરે, ભારત દૂધ અને બાજરી ઉત્પાદનમાં પ્રથમ ક્રમે છે, અને માછલી, ફળો અને શાકભાજીમાં બીજા ક્રમે છે. 2014 થી મધ અને ઈંડાનું ઉત્પાદન પણ બમણું થયું છે. છેલ્લા 11 વર્ષમાં ભારતની કૃષિ નિકાસ પણ લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે."

સરકારે ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઘણી અન્ય યોજનાઓ પણ શરૂ કરી છે. આમાં પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના (PMGKAY), ચોખા પ્રોત્સાહન પહેલ, ડાયરેક્ટ બેનિફિશિયરી ટ્રાન્સફર (DBT), સંકલિત બાળ વિકાસ યોજનાઓ, પીએમ પોષણ (પોષણ શક્તિ નિર્માણ) યોજના, એક રાષ્ટ્ર એક રેશન કાર્ડ (ONORC), જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS), અને ખુલ્લા બજાર વેચાણ યોજના (ઘરગથ્થુ)નો સમાવેશ થાય છે.

સરકાર જણાવે છે કે આ બધી પહેલ અને યોજનાઓ ભૂખમરો અને કુપોષણ દૂર કરવા માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ સાથે, તે એ પણ સુનિશ્ચિત કરે છે કે દેશના તમામ નાગરિકોને પૂરતો અને પૌષ્ટિક ખોરાક મળે, જેથી તેઓ સ્વસ્થ અને સક્રિય જીવન જીવી શકે.