લોકસભા ચૂંટણી-2024: સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો નિર્ણય, બૂથ દીઠ ડેટા જાહેર કરવાની સૂચના આપવાનો ઇનકાર

સર્વોચ્ચ અદાલતે ચૂંટણી પંચને 48 કલાકની અંદર બૂથ દીઠ મતદાનનો વાસ્તવિક ડેટા પ્રકાશિત કરવા અને ચૂંટણી પંચની વેબસાઇટ પર ફોર્મ 17C ડેટા અપલોડ કરવા માટે નિર્દેશ માંગતી અરજી પર કોઈ આદેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. ન્યાયાધીશ દીપાંકર દત્તાની આગેવાની હેઠળની વેકેશન બેંચે કહ્યું કે 2019માં દાખલ કરાયેલી અરજીની માંગ ચૂંટણીની મધ્યમાં વચગાળાની અરજી દ્વારા ફરીથી ઉઠાવવામાં આવી છે. અમે તેને નકારી રહ્યા નથી. આ અરજીની સુનાવણી ઉનાળાના વેકેશન પછી થશે.

સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે પાંચ તબક્કામાં ચૂંટણી થઈ છે. હવે પ્રક્રિયા બદલવા માટે ચૂંટણી પંચ પર દબાણ કરવું યોગ્ય નહીં ગણાય. ચૂંટણી પંચ તરફથી હાજર રહેલા એડવોકેટ મનિન્દર સિંહે કહ્યું કે અરજદારનો હેતુ મતદારોને ભ્રમિત કરવાનો છે. અરજદારના ઈરાદા પર સવાલ ઉઠાવતા સુપ્રીમ કોર્ટે 26 એપ્રિલે જ એક અરજી ફગાવી દીધી હતી.

કોર્ટમાં શું હતી સુનાવણી?

17 મેના રોજ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન, કોર્ટે ચૂંટણી પંચ તરફથી હાજર રહેલા વકીલ અમિત શર્માને પૂછ્યું હતું કે, વેબસાઈટ પર ફોર્મ 17C અપલોડ કરવામાં પંચને શું સમસ્યા હતી. ત્યારે શર્માએ કહ્યું હતું કે આ પ્રક્રિયામાં સમય લાગે છે અને તે રાતોરાત પૂર્ણ થઈ શકે તેમ નથી. આયોગ દરેક બૂથ પરથી આ ફોર્મ લે છે. ત્યારબાદ ચીફ જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડે પૂછ્યું હતું કે શું દરેક બૂથના પોલિંગ ઓફિસર રિટર્નિંગ ઓફિસરને ફોર્મ 17C મોકલે છે. ત્યારે શર્માએ કહ્યું હતું કે તેમાં સમય લાગે છે અને કેટલીકવાર તેઓ વોટિંગના દિવસે પહોંચી શકતા નથી. ત્યારે ચીફ જસ્ટિસે કહ્યું હતું કે ઠીક છે, બીજા દિવસે પહોંચી જશે. તેમ છતાં તમે કેમ અપલોડ કરતા નથી. પછી શર્માએ કહ્યું કે ચૂંટણી અધિકારી દરેક ડેટાને જુએ છે કે શું તેમની વચ્ચે કોઈ તફાવત છે.

અરજી શું હતી ?

હકીકતમાં, સર્વોચ્ચ અદાલત એનજીઓ એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (એડીઆર) દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી જેમાં મતદાનના 48 કલાકની અંદર લોકસભા ચૂંટણી 2024 માં થયેલા મતોની સંખ્યા સહિત તમામ મતદાન મથકો પર મતદાનના અંતિમ પ્રમાણિત ડેટાને જાહેર કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. કરવા માંગણી કરવામાં આવી હતી. અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચ લોકસભા ચૂંટણી 2024ના મતદાનના આંકડા જાહેર કરવામાં ઘણો વિલંબ કરી રહ્યું છે. આનાથી આંકડાઓમાં મોટા પાયે ફેરફાર થવાની સંભાવના વધી છે. અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે વર્તમાન લોકસભા ચૂંટણીમાં ચૂંટણી પંચે ઘણા દિવસો પછી ડેટા જાહેર કર્યો હતો. પ્રથમ તબક્કાનું મતદાન 19 એપ્રિલે થયું હતું, જેમાં 11 દિવસ પછી ડેટા પ્રકાશિત થયો હતો. બીજા તબક્કાનું મતદાન 26 એપ્રિલે થયું હતું, ચાર દિવસ પછી ડેટા પ્રકાશિત થયો હતો.

અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા બંને તબક્કાના મતદાનના દિવસે જાહેર કરાયેલા પ્રારંભિક આંકડા અને અંતિમ આંકડા વચ્ચે 5 ટકાથી વધુનો તફાવત હતો. ચૂંટણી પંચ દ્વારા વાસ્તવિક ડેટા જાહેર કરવામાં કેટલાક દિવસોનો વિલંબ મતદારોના મનમાં શંકા પેદા કરે છે. આવી સ્થિતિમાં ચૂંટણી પંચને મતદાન પછી તરત જ મતદાનના આંકડા જાહેર કરવા સૂચના આપવી જોઈએ.

ચૂંટણી પંચે પણ પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો

અગાઉ, ECIએ સર્વોચ્ચ અદાલત સમક્ષ એફિડેવિટ દાખલ કરી હતી અને કહ્યું હતું કે ફોર્મ 17C (દરેક મતદાન મથક પર પડેલા મતોનો રેકોર્ડ) પર આધારિત મતદાર મતદાનનો ડેટા મતદારોમાં મૂંઝવણ પેદા કરશે કારણ કે તેમાં પોસ્ટલ બેલેટની ગણતરી પણ થશે. ECIએ દલીલ કરી હતી કે એવી કોઈ કાનૂની સત્તા નથી કે જેના પર તમામ મતદાન મથકો પર મતદાર મતદાનનો અંતિમ પ્રમાણિત ડેટા પ્રકાશિત કરવાનો દાવો કરી શકાય.