સંસદનું બજેટ સત્ર 31 જાન્યુઆરીથી શરૂ થઈ રહ્યું છે, જાણો બજેટ સત્ર સાથે જોડાયેલા રસપ્રદ તથ્યો

નાણા પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ 1 ફેબ્રુઆરી, 2023 ના રોજ સંસદમાં નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે સામાન્ય બજેટ રજૂ કરશે

સંસદનું બજેટ સત્ર આ મહિનાની 31 તારીખથી શરૂ થઈ રહ્યું છે. બજેટ સત્ર 31 જાન્યુઆરીથી 6 એપ્રિલ સુધી ચાલશે. આ દરમિયાન 66 દિવસ સુધી ચાલનારા આ બજેટ સત્રમાં 27 બેઠકો થશે. સંસદીય કાર્ય મંત્રી પ્રહલાદ જોશીએ કહ્યું કે 14 ફેબ્રુઆરીથી 12 માર્ચ સુધી સામાન્ય રજા રહેશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, વિભાગ-સંબંધિત સંસદીય સ્થાયી સમિતિઓ અનુદાન માટેની માંગણીઓની તપાસ કરશે અને તેમના મંત્રાલયો અને વિભાગો સંબંધિત અહેવાલો તૈયાર કરશે.

રાષ્ટ્રપતિના સંબોધનથી શરૂ થાય છે સત્ર 
બજેટ સત્રની શરૂઆત રાષ્ટ્રપતિના સંબોધનથી થાય છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ ગયા વર્ષે 15માં રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લીધા હતા. આ વખતે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ પહેલીવાર લોકસભા અને રાજ્યસભાની સંયુક્ત બેઠકને સંબોધિત કરશે. ગૃહને સંબોધવાની આ પરંપરા ભારતીય નહીં, અંગ્રેજોની છે. આઝાદી પછી, 1950થી સત્રની શરૂઆત પહેલા રાષ્ટ્રપતિનું સંબોધન આપવામાં આવે છે. બંધારણની કલમ 86(1)માં તેની જોગવાઈ છે. આ હેઠળ, સામાન્ય ચૂંટણીઓ પછી પ્રથમ સત્ર અને વર્ષના પ્રથમ સત્રની શરૂઆત રાષ્ટ્રપતિના અભિભાષણથી થાય છે અને તે પછી બંને ગૃહોનું કામકાજ શરૂ થાય છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુના સંબોધન બાદ તેના પર ચર્ચા થશે અને બાદમાં પીએમ મોદી તેનો જવાબ આપશે.

'ઈકોનોમિક સર્વે' 31મી જાન્યુઆરીએ આવશે
સંસદીય બાબતોના પ્રધાન પ્રહલાદ જોશીએ માહિતી આપી હતી કે સંસદનું બજેટ સત્ર આ મહિનાની 31 તારીખથી શરૂ થશે. તમને જણાવી દઈએ કે, આર્થિક સર્વે સામાન્ય રીતે બજેટના એક દિવસ પહેલા સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવે છે.

સામાન્ય બજેટ 1 ફેબ્રુઆરીએ રજૂ થશે
નાણા પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ 1 ફેબ્રુઆરી, 2023 ના રોજ સંસદમાં નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે સામાન્ય બજેટ રજૂ કરશે. નાણામંત્રી આ વખતે પાંચમી વખત બજેટ રજૂ કરશે. નાણામંત્રી તરીકે સૌથી લાંબુ બજેટ ભાષણ આપવાનો રેકોર્ડ પણ તેમના નામે છે. નાણાકીય વર્ષ 2020-21નું બજેટ રજૂ કરતાં તેમણે 2 કલાક 42 મિનિટનું લાંબુ ભાષણ આપ્યું હતું. આ દરમિયાન નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જુલાઈ 2019માં 2 કલાક અને 17 મિનિટનો પોતાનો જ રેકોર્ડ તોડ્યો હતો.

સામાન્ય બજેટનો વિશેષ ઇતિહાસ જાણો

1. ભારતમાં પ્રથમ વખત બજેટ 7 એપ્રિલ, 1860 ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે આઝાદી પછી, સ્વતંત્ર ભારતનું પ્રથમ બજેટ 26 નવેમ્બર, 1947 ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
2. દેશમાં સૌથી વધુ વખત બજેટ રજૂ કરવાનો રેકોર્ડ મોરારજી દેસાઈના નામે છે. તેમણે આઠ વાર્ષિક બજેટ અને બે વચગાળાના બજેટ રજૂ કર્યા. તેમણે પ્રથમ બજેટ 1964માં અને બીજું બજેટ 1968માં તેમના જન્મદિવસે રજૂ કર્યું હતું. મોરારજી દેસાઈ તેમના જન્મદિવસે બજેટ રજૂ કરનાર એકમાત્ર નાણામંત્રી છે.
3. 1999 સુધી, બજેટ ફેબ્રુઆરીના છેલ્લા કામકાજના દિવસે સાંજે 5 વાગ્યે રજૂ કરવામાં આવતું હતું, પરંતુ ભૂતપૂર્વ નાણામંત્રી યશવંત સિંહાએ વર્ષ 1999માં તેને બદલીને સવારે 11 વાગ્યે કરી દીધું હતું.
4. પીએમ મોદીના પ્રથમ કાર્યકાળમાં નાણામંત્રી અરુણ જેટલીએ 2017માં 1 ફેબ્રુઆરીએ બજેટ રજૂ કરવાની પરંપરા શરૂ કરી હતી. ત્યારથી, સામાન્ય બજેટ 1 ફેબ્રુઆરીએ સવારે 11 વાગ્યે જ રજૂ કરવામાં આવે છે.
5. વર્ષ 2017 સુધી, રેલવે બજેટ અને સામાન્ય બજેટ બંને અલગ-અલગ રજૂ કરવામાં આવતા હતા. વર્ષ 2017માં રેલવે બજેટને સામાન્ય બજેટ સાથે મર્જ કરવામાં આવ્યું હતું. હવે માત્ર એક જ બજેટ રજૂ થયું છે.
6. નાણાકીય વર્ષ 2021-22 દરમિયાન પ્રથમ વખત નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે લોકસભામાં પરંપરાગત પુસ્તકમાં છપાયેલા બજેટને બદલે ટેબલેટ પર બજેટ વાંચ્યું હતું, જેમાં ડિજિટલ ઈન્ડિયાની ઓળખ દર્શાવવામાં આવી હતી.
7. વર્ષ 1955 સુધી બજેટ માત્ર અંગ્રેજીમાં જ રજૂ થતું હતું, પરંતુ કોંગ્રેસ સરકારે તેને અંગ્રેજી અને હિન્દી બંનેમાં રજૂ કરવાનું શરૂ કર્યું.