RBI સ્વિચ ઓક્શનમાં સરકારે ખરીદી રૂ.6,309 કરોડની જી-સિક્યોરિટીઝ

સરકારે RBI દ્વારા આયોજિત સ્વિચ ઓક્શન હેઠળ રૂ.6,309 કરોડની ટૂંકા ગાળાની સરકારી સિક્યોરિટીઝ પાછી ખરીદી તેને લાંબા ગાળાના બોન્ડ્સમાં ફેરવી છે. આ પ્રક્રિયાનો મુખ્ય હેતુ આગામી નાણાકીય વર્ષમાં આવનારા રૂ.5.47 લાખ કરોડના દેવા ચુકવણીના ભારણને ઘટાડી નાણાકીય સ્થિતિને સુવ્યવસ્થિત કરવાનો છે. આ વ્યૂહાત્મક પગલાથી સરકારને તેના ભવિષ્યના દેવા અને પુનઃચુકવણીની જવાબદારીઓનું વધુ કાર્યક્ષમ રીતે સંચાલન કરવામાં મદદ મળશે.

સરકારે સોમવારે જાહેરાત કરી હતી કે તેણે ભારતીય રિઝર્વ બેંક  દ્વારા આયોજિત 'સ્વિચ ઓક્શન'દ્વારા ₹6,309 કરોડની કિંમતની સરકારી સિક્યોરિટીઝ (જી-સિક્યોરિટીઝ) પાછી ખરીદી લીધી છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા ટૂંકા ગાળામાં પાકતી મુદતના બોન્ડ્સને લાંબા ગાળાની સિક્યોરિટીઝ સાથે બદલવામાં આવ્યા છે, જેથી સરકાર પોતાની પુનઃચુકવણીની જવાબદારીઓનું વધુ સરળતાથી સંચાલન કરી શકે.

સરકારી સિક્યોરિટીઝ, જે સામાન્ય રીતે 'જી-સિક્યોરિટીઝ' તરીકે ઓળખાય છે, તે સરકાર દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે બહાર પાડવામાં આવતા દેવા સાધનો (debt instruments) છે. આ સાધનો ઓછા જોખમી માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમને સરકારની ગેરંટી હોય છે અને તે સામાન્ય રીતે રોકાણકારોને નિશ્ચિત વળતર આપે છે.

હરાજી દરમિયાન ખરીદવામાં આવેલા બોન્ડ્સ આગામી નાણાકીય વર્ષમાં પાકતી મુદત ધરાવતી સિક્યોરિટીઝનો હિસ્સો હતા. તેના બદલામાં સરકારે લાંબા ગાળાની સિક્યોરિટીઝ બહાર પાડી છે. સ્વિચ ઓક્શન દ્વારા સરકારને પાકતી મુદતની નજીક પહોંચેલા બોન્ડ્સને પછીની તારીખે પાકતા બોન્ડ્સ સાથે બદલવાની સુવિધા મળે છે.

આનાથી દેવાની ચુકવણીની જવાબદારીઓને લાંબા ગાળામાં ફેલાવવામાં મદદ મળે છે અને નજીકના ભવિષ્યમાં સરકારની નાણાકીય સ્થિતિ પરનું દબાણ ઘટે છે. ફેબ્રુઆરીથી RBI દ્વારા આયોજિત આ ચોથું સ્વિચ ઓક્શન છે. આ અગાઉ RBI દ્વારા આવી જ ત્રણ હરાજી કરવામાં આવી હતી, જેના દ્વારા ₹98,591.701 કરોડની કિંમતની સિક્યોરિટીઝ પાછી ખરીદવામાં આવી હતી. આ ફેરફાર આગામી નાણાકીય વર્ષમાં રિડેમ્પશન (ચુકવણી) ના દબાણને ઘટાડવાના ઉદ્દેશ્યથી કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે અંદાજે ₹5.47 લાખ કરોડના સરકારી બોન્ડ્સ પાકવાના છે.

આ પગલું એટલા માટે પણ મહત્વનું છે કારણ કે સરકારે અગાઉથી જ ₹17.2 લાખ કરોડના કુલ બજાર ઉધાર નું બજેટ તૈયાર કરી લીધું છે. ટૂંકા ગાળાની સિક્યોરિટીઝને લાંબા ગાળાની સિક્યોરિટીઝમાં બદલીને, સરકાર તેની દેવા પરિપક્વતા પ્રોફાઇલને વ્યવસ્થિત કરવા અને ભવિષ્યની પુનઃચુકવણીઓનું વધુ કાર્યક્ષમ રીતે સંચાલન કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.