વડોદરામાં વન કર્મચારીના કાર્યક્રમમાં વાઘના સંરક્ષણ અને કોરિડોર મુદ્દે મંથન કરાયું

આંતરરાષ્ટ્રીય વાઘ દિવસ (International Tiger Day) નિમિત્તે વડોદરા વર્તુળ અને વડોદરા વન્યજીવ વર્તુળના સંયુક્ત ઉપક્રમે મધ્ય ગુજરાતના વાઘની અવરજવર ધરાવતા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં કાર્યરત ફ્રન્ટલાઈન વન કર્મચારીઓ માટે એક વિશેષ સંવેદનીકરણ અને ક્ષમતા વર્ધન કાર્યક્રમનું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બીટ ગાર્ડ, ફોરેસ્ટર અને આર.એફ.ઓ. (RFO) સહિતના ફ્રન્ટલાઈન સ્ટાફને વાઘનું વિશિષ્ટ વર્તન, તેના નિવાસસ્થાનનું સંરક્ષણ, તૃણાહારી પ્રાણીઓની સંખ્યા (Prey-base) જાળવવા અને માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ ઘટાડવાના અસરકારક ઉપાયોથી માહિતગાર કરવાનો હતો. સ્થાનિક સ્ટાફને દીપડા સાથે કામ કરવાનો વ્યાપક અનુભવ છે, પરંતુ વાઘ જેવી મુખ્ય પ્રજાતિ (Umbrella Species) ના વર્તન વિશે પૂરતી સમજ કેળવાય તે હેતુસર આ વિશેષ માર્ગદર્શન સત્ર યોજાયું હતું.

આંતરરાષ્ટ્રીય વાઘ દિવસ (International Tiger Day) નિમિત્તે વડોદરા વર્તુળ અને વડોદરા વન્યજીવ વર્તુળના સંયુક્ત ઉપક્રમે મધ્ય ગુજરાતના વાઘની અવરજવર ધરાવતા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં કાર્યરત ફ્રન્ટલાઈન વન કર્મચારીઓ માટે એક વિશેષ સંવેદનીકરણ અને ક્ષમતા વર્ધન કાર્યક્રમનું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બીટ ગાર્ડ, ફોરેસ્ટર અને આર.એફ.ઓ. (RFO) સહિતના ફ્રન્ટલાઈન સ્ટાફને વાઘનું વિશિષ્ટ વર્તન, તેના નિવાસસ્થાનનું સંરક્ષણ, તૃણાહારી પ્રાણીઓની સંખ્યા (Prey-base) જાળવવા અને માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ ઘટાડવાના અસરકારક ઉપાયોથી માહિતગાર કરવાનો હતો. સ્થાનિક સ્ટાફને દીપડા સાથે કામ કરવાનો વ્યાપક અનુભવ છે, પરંતુ વાઘ જેવી મુખ્ય પ્રજાતિ (Umbrella Species) ના વર્તન વિશે પૂરતી સમજ કેળવાય તે હેતુસર આ વિશેષ માર્ગદર્શન સત્ર યોજાયું હતું.

કાર્યક્રમના મુખ્ય અંશ અને તજજ્ઞોનું માર્ગદર્શન:

• વન્યજીવ કોરિડોર અંગે તજજ્ઞનું વક્તવ્ય: એમ. એસ. યુનિવર્સિટીના નિવૃત્ત પ્રોફેસર અને જાણીતા પ્રાણીશાસ્ત્રી ડૉ. ગીતા એસ. પડતે મુખ્ય વક્તા તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. જંબુઘોડા અને રતનમહાલ અભયારણ્યમાં પોતાના સંશોધન અનુભવના આધારે તેમણે વન્યજીવોની મુક્ત અવરજવર અને જંબુઘોડા-રતનમહાલ વચ્ચેના પ્રસ્તાવિત કોરિડોરના પર્યાવરણીય મહત્વ વિશે ઊંડાણપૂર્વક માહિતી આપી હતી.

• નેતૃત્વ અને અનુભવનું આદાન-પ્રદાન: આ કાર્યક્રમ વડોદરા વન્યજીવ વર્તુળના વન સંરક્ષક અને વડોદરા વર્તુળના નાયબ વન સંરક્ષક શ્રી નિશા રાજ, IFS ના અધ્યક્ષસ્થાને તથા નાયબ વન સંરક્ષક શ્રી મહેન્દ્રસિંહ રાઠવા, IFS ના માર્ગદર્શન હેઠળ યોજાયો હતો. વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ ગુજરાતમાં વાઘની હાજરી અને તેના નિરીક્ષણ અંગેના પોતાના કિંમતી અનુભવો સ્ટાફ સાથે ખુલ્લા મનથી શેર કર્યા હતા.

• ગરવી ઉપસ્થિતિ: કાર્યક્રમમાં બારીયાના નાયબ વન સંરક્ષક શ્રી મિતેશ પટેલ, IFS, છોટાઉદેપુરના નાયબ વન સંરક્ષક શ્રી રૂપક સોલંકી, IFS, છોટાઉદેપુરના મદદનીશ વન સંરક્ષક શ્રી મીણા, IFS તથા વડોદરા વન્યજીવ વિભાગના મદદનીશ વન સંરક્ષક શ્રી નિધિ ચિરાગ દવે ઉપસ્થિત રહી માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું હતું.

ફ્રન્ટલાઈન સ્ટાફની સજ્જતા અને સ્થાનિક જાગૃતિના મુખ્ય મુદ્દાઓ:

વન્યજીવ સંરક્ષણમાં ફ્રન્ટલાઈન સ્ટાફની ભૂમિકા સૌથી પાયાની અને મહત્વની છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને કર્મચારીઓને નીચે મુજબના મુખ્ય ત્રણ મુદ્દાઓ પર તાલીમ આપવામાં આવી:

1. વર્તણૂકનો તફાવત: દીપડા અને વાઘના રહેઠાણ તથા તેમની શિકાર અને હલનચલનની શૈલી વચ્ચેના સૂક્ષ્મ તફાવતોને સમજવા.

2. પ્રાકૃતિક આહાર અને રહેઠાણ: વાઘની નિવસન જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે જંગલમાં ચિત્તળ, સાબર જેવા તૃણાહારી પ્રાણીઓની પૂરતી સંખ્યા જાળવી રાખવાનું અનિવાર્ય મહત્વ.

3. સમુદાય સહભાગિતા: જંગલ વિસ્તારની આસપાસ વસતા સ્થાનિક સમુદાયોમાં જાગૃતિ ફેલાવીને માનવ-પ્રાણી સંઘર્ષ અટકાવવો અને વન્યજીવોના કોરિડોરનું સુરક્ષિત રક્ષણ કરવું.

આ કાર્યક્રમની શરૂઆત આમંત્રિત મહેમાનોના પુષ્પગુચ્છથી સ્વાગત સાથે થઈ હતી. કાર્યક્રમના અંતે ઉપસ્થિત તમામ વન અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓએ વાઘના કુદરતી નિવાસસ્થાન, તૃણાહારી પ્રાણીઓ અને અંતતઃ માનવજાતના સંરક્ષણ માટે અડिग રહેવાનો સંકલ્પ લઈને પોતાના અનુભવોની સાર્થક આપ-લે કરી હતી.