અમેરિકા-ઈરાનનો સીઝફાયર પર ચર્ચાથી સાફ ઇનકાર, મધ્યસ્થતાના પ્રયાસો નિષ્ફળ

અમેરિકા અને ઈરાને યુદ્ધવિરામ પર વાતચીત કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે મધ્ય પૂર્વીય દેશોના મધ્યસ્થતા પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે ઈરાન આત્મસમર્પણ ન કરે ત્યાં સુધી હુમલા ચાલુ રહેશે. ઈરાને કહ્યું છે કે જ્યાં સુધી હુમલા બંધ નહીં થાય ત્યાં સુધી યુદ્ધ સમાપ્ત થશે નહીં.

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે યુદ્ધવિરામનો પ્રસ્તાવ ઠુકરાવી દીધો છે. ઈરાને પણ પીછેહઠ કરવાની મનાઈ કરી દીધી છે. હવે બંને દેશો પોતાની જીદ પર અડગ છે અને મધ્ય પૂર્વીય દેશોની મધ્યસ્થતાના પ્રયાસો નિષ્ફળ ગયા છે. એવામાં મિડલ ઈસ્ટમાં જંગ હજુ ચાલુ રહેવાના અણસાર છે.

મિડલ ઈસ્ટમાં છેડાયેલી જંગ હજુ ચાલુ રહેશે, કારણ કે અમેરિકા અને ઈરાને સીઝફાયર પર વાતચીત કરવાનો સાફ ઇનકાર કર્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે મધ્ય પૂર્વીય દેશોનો મધ્યસ્થતાનો પ્રસ્તાવ ઠુકરાવી દીધો છે. તેમનું કહેવું છે કે ઈરાન જ્યાં સુધી સરેન્ડર નહીં કરે, ત્યાં સુધી હુમલા ચાલુ રહેશે. બીજી તરફ ઈરાન પણ સાફ કહી ચૂક્યું છે કે જ્યાં સુધી હુમલા બંધ નહીં થાય, ત્યાં સુધી યુદ્ધ ખતમ નહીં થાય. એવામાં ઓમાન અને ઇજિપ્ત (મિસ્ર)ના વાતચીતના પ્રયાસો નિષ્ફળ રહ્યા છે.

હુમલા નહીં રોકાય ત્યાં સુધી ઈરાન પણ પીછેહઠ નહીં કરે

ઈરાન તરફથી સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે ઓમાન અને ઇજિપ્ત સહિતના અનેક દેશો જંગ ખતમ કરાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ માટે તેઓ બંને પક્ષોની વાતચીત કરાવવાના પ્રયત્નો કરી ચૂક્યા છે. પરંતુ જ્યાં સુધી અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના હુમલા નહીં અટકે અને જ્યાં સુધી ઈરાનની શરતો માનવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી હુમલા નહીં રોકાય. ન તો તેઓ યુદ્ધવિરામ પર વાત કરશે અને ન તો યુદ્ધવિરામ કરશે. એવામાં યુદ્ધ લાંબુ ચાલી શકે છે, જેમાં અનેક લોકો માર્યા જઈ શકે છે અને છેલ્લા 15 દિવસમાં ઘણા લોકો માર્યા ગયા છે.

ઈરાન પણ યુદ્ધવિરામ માટે તૈયાર નથી

બીજી તરફ ઈરાને પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના હવાઈ હુમલા બંધ નથી થતા, ત્યાં સુધી તે કોઈ પણ યુદ્ધવિરામ માટે તૈયાર નથી. બે વરિષ્ઠ ઈરાની સ્ત્રોતોએ જણાવ્યું કે અનેક દેશો આ સંઘર્ષને ખતમ કરાવવા માટે મધ્યસ્થતાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે.

બંને પક્ષો લાંબા સંઘર્ષની તૈયારીમાં

વોશિંગ્ટન અને તેહરાન બંને તરફથી વાતચીતમાં રસ ન દેખાતા એવા સંકેત મળી રહ્યા છે કે આ યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાઈ શકે છે. આ દરમિયાન સંઘર્ષમાં સામાન્ય લોકોના મોત વધી રહ્યા છે અને ઈરાન દ્વારા 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' ને બંધ કરવાથી તેલની કિંમતો ઝડપથી વધી ગઈ છે.

ખાર્ગ દ્વીપ પર અમેરિકી હુમલાથી દબાણ વધ્યું

શુક્રવારે રાત્રે અમેરિકાએ ઈરાનના મુખ્ય તેલ નિકાસ કેન્દ્ર 'ખાર્ગ દ્વીપ' પર હવાઈ હુમલા કર્યા. આનાથી એવો સ્પષ્ટ સંકેત મળ્યો કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ઈરાન વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાના પક્ષમાં છે.

નવા સુપ્રીમ લીડરની કડક ચેતવણી

ઈરાનના નવા સુપ્રીમ લીડરએ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને બંધ રાખવાના શપથ લીધા છે અને પાડોશી દેશો પર હુમલા તેજ કરવાની ધમકી પણ આપી છે.

યુદ્ધમાં 2 હજારથી વધુ લોકોના મોત

આ યુદ્ધમાં અત્યાર સુધીમાં 2 હજારથી વધુ લોકોના મોત થયા છે, જેમાંથી મોટાભાગના ઈરાનના નાગરિકો હોવાનું કહેવાય છે. આ ઉપરાંત સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં દરિયાઈ ટ્રાફિક લગભગ ઠપ થઈ ગયો છે. દુનિયાના લગભગ પાંચમા ભાગનું તેલ આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે, તેથી તેની અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર પર પણ પડી રહી છે.

ઓમાન અને ઇજિપ્તએ શરૂ કર્યા મધ્યસ્થતાના પ્રયાસ

યુદ્ધ પહેલા વાતચીતમાં મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવનાર ઓમાન અનેકવાર બંને દેશો વચ્ચે સંપર્ક સ્થાપિત કરવાની કોશિશ કરી ચૂક્યું છે. બે સ્ત્રોતો અનુસાર વ્હાઇટ હાઉસે સ્પષ્ટ કરી દીધું કે હાલમાં તેને વાતચીતમાં રસ નથી. આ દરમિયાન ઇજિપ્તએ પણ બંને પક્ષો વચ્ચે સંવાદ શરૂ કરાવવાની કોશિશ કરી, પરંતુ અત્યાર સુધી તેમાં કોઈ ખાસ પ્રગતિ થઈ નથી. જોકે આ પ્રયાસોથી પાડોશી દેશો પરના હુમલામાં થોડો સૈન્ય સંયમ જરૂર જોવા મળ્યો છે.

વ્હાઇટ હાઉસે પણ વાતચીતનો ઇનકાર કર્યો

વ્હાઇટ હાઉસના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ પણ પુષ્ટિ કરી કે ટ્રમ્પે વાતચીત શરૂ કરવાના પ્રયાસોને ફગાવી દીધા છે અને હાલમાં તેમનું ધ્યાન યુદ્ધ ચાલુ રાખીને ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને વધુ નબળી બનાવવા પર છે. અધિકારીએ કહ્યું કે અત્યારે વાતચીતમાં તેમને કોઈ રસ નથી અને મિશન અટક્યા વગર ચાલુ રહેશે.

ટ્રમ્પે પહેલા કહ્યું હતું- 'હવે વાત કરવામાં મોડું થઈ ગયું છે'

યુદ્ધના પ્રથમ સપ્તાહમાં ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'Truth Social' પર લખ્યું હતું કે અમેરિકી અને ઇઝરાયેલી હુમલા બાદ ઈરાનની નેતૃત્વ વ્યવસ્થા અને સેના ઘણી નબળી પડી ગઈ છે અને તેઓ વાતચીત કરવા માંગે છે, પરંતુ હવે બહુ મોડું થઈ ગયું છે.

અભિયાન ચાલુ રહેવાની વાત

વ્હાઇટ હાઉસના અન્ય એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું કે ટ્રમ્પનું માનવું છે કે ઈરાનમાં સંભવિત નવું નેતૃત્વ વાતચીત કરવા માંગે છે અને ભવિષ્યમાં એવું થઈ પણ શકે છે. હાલમાં અમેરિકાનું સૈન્ય અભિયાન “ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી” કોઈ પણ અવરોધ વગર ચાલુ છે.

ઈરાનની શરતો પણ કડક

ઈરાની સ્ત્રોતો અનુસાર તેહરાને અનેક દેશોની મધ્યસ્થતા છતાં યુદ્ધવિરામના પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો છે. તેમનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ હુમલા બંધ નથી કરતા અને કાયમી ધોરણે સૈન્ય કાર્યવાહી ખતમ કરવાની ગેરંટી નથી આપતા, ત્યાં સુધી કોઈ સમજૂતી શક્ય નથી. આ ઉપરાંત ઈરાને હુમલાના બદલામાં વળતરની પણ માંગ કરી છે.

અમેરિકાની અંદર પણ મતભેદ

યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ભારે અસર પડી છે, જેનાથી અમેરિકા માટે પણ આર્થિક દબાણ વધી ગયું છે. કેટલાક અમેરિકી અધિકારીઓ અને ટ્રમ્પના સલાહકારો ઈચ્છે છે કે યુદ્ધ જલ્દી ખતમ કરવામાં આવે કારણ કે પેટ્રોલના ભાવમાં વધારો આગામી મધ્યવર્તી ચૂંટણીઓમાં રિપબ્લિકન પાર્ટી માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.

કેટલાક લોકો યુદ્ધ ચાલુ રાખવાના પક્ષમાં

તો બીજી તરફ કેટલાક અધિકારીઓ ઈચ્છે છે કે ઈરાનના મિઝાઈલ કાર્યક્રમને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરવા અને તેને પરમાણુ હથિયાર મેળવતા રોકવા માટે સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રાખવામાં આવે.

ઓમાન દ્વારા વાતચીતની કોશિશ નાકામ

અનેક સ્ત્રોતો અનુસાર યુદ્ધના શરૂઆતના દિવસોમાં અમેરિકાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ તણાવ ઓછો કરવા માટે ઓમાન દ્વારા વાતચીતની શક્યતા તપાસવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. એક સ્ત્રોતે જણાવ્યું કે ઈરાનના ટોચના સુરક્ષા અધિકારી અલી લારીજાની અને વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ પણ ઓમાનના માધ્યમથી યુદ્ધવિરામ પર ચર્ચા કરવાની કોશિશ કરી હતી, જેમાં અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સ સામેલ થઈ શકતા હતા. પરંતુ આ વાતચીત આગળ વધી શકી નહીં.

ઈરાનનું વલણ વધુ કડક થયું

એક વરિષ્ઠ ઈરાની સ્ત્રોતે કહ્યું કે હવે અગાઉની રાજદ્વારી વાતચીતનું કોઈ મહત્વ રહ્યું નથી. તેમણે કહ્યું કે ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)નું માનવું છે કે જો ઈરાન સ્ટ્રેટ ઑફ હૉર્મુઝ પરનું નિયંત્રણ ગુમાવશે તો તે યુદ્ધ હારી જશે. તેથી ગાર્ડ્સ કોઈ પણ યુદ્ધવિરામ, વાતચીત કે રાજદ્વારી પ્રયાસને સ્વીકારવા તૈયાર નથી અને અનેક દેશોના પ્રયાસો છતાં ઈરાનના રાજકીય નેતાઓ પણ આવા કોઈ સંવાદમાં સામેલ થશે નહીં.