ભારતે હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટ્રેન સાથે ઇતિહાસ રચ્યો, સ્વદેશી ટેકનોલોજીનું સફળ પ્રદર્શન કર્યું

ભારતની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટ્રેન 17 જુલાઈ, 2026 ના રોજ દિલ્હી ક્ષેત્રના જીંદ-સોનીપત સેક્શન પર શરૂ કરવામાં આવી હતી.

તેની શરૂઆતથી, આ ટ્રેન 1200 કિલોમીટરથી વધુ સફળતાપૂર્વક મુસાફરી કરી છે, જેમાં 3200 લિટરથી વધુ ડીઝલની બચત થઈ છે. આ ટ્રેન શૂન્ય ટેલપાઇપ કાર્બન ઉત્સર્જન સાથે ફક્ત પાણીની વરાળનું ઉત્સર્જન કરે છે, જે ભારતીય રેલ્વે માટે સ્વચ્છ અને ટકાઉ પરિવહનના તેના મિશનમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે.

હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનમાંથી વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે

આ ટ્રેન ફ્યુઅલ સેલમાં હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન વચ્ચે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા દ્વારા વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. આ વિદ્યુત ઉર્જા ટ્રેનને શક્તિ આપે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા આડપેદાશ તરીકે ફક્ત પાણીની વરાળ ઉત્પન્ન કરે છે. ટેઇલપાઇપમાંથી કોઈ ધુમાડો કે કાર્બન ઉત્સર્જન થતું નથી, જે તેને વર્તમાન રેલ પ્રોપલ્શન ટેકનોલોજીઓમાં સૌથી સ્વચ્છ વિકલ્પ બનાવે છે.

સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી ટેકનોલોજીથી તૈયાર કરાયેલ પ્રોજેક્ટ

ભારતીય રેલ્વેના નેતૃત્વ હેઠળ વિકસિત, આ પ્રોજેક્ટ સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી પહેલ છે. 10-કોચવાળી આ ટ્રેનમાં બે હાઇડ્રોજન ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર છે, જે એકસાથે 2,400 કિલોવોટ પાવર પહોંચાડે છે. લિથિયમ આયર્ન ફોસ્ફેટ બેટરી અને હાઇડ્રોજન સિલિન્ડર પણ તેની ઉર્જા પ્રણાલીને પાવર આપે છે.

જીંદમાં બનેલી પ્રથમ હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ સુવિધા

આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, ભારતીય રેલ્વેની પ્રથમ સમર્પિત હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ સુવિધા જીંદમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. ગ્રીન હાઇડ્રોજનને 500 બાર સુધીના દબાણ પર સંગ્રહિત કરી શકાય છે, જ્યારે 350 બાર સુધીના દબાણ પર રિફ્યુઅલિંગ ઉપલબ્ધ છે. આ સુવિધાની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતા આશરે 3,000 કિલોગ્રામ છે.

બહુ-સ્તરીય સુરક્ષા વ્યવસ્થા

આ ટ્રેન અનેક સ્વતંત્ર સલામતી પ્રણાલીઓથી સજ્જ છે, જેમાં હાઇડ્રોજન લિકેજ, વધુ તાપમાન, આગ અને ધુમાડાની તપાસનો સમાવેશ થાય છે. આમાં ઓટોમેટિક શટ-ઓફ સિસ્ટમ, સતત વેન્ટિલેશન, આંતરરાષ્ટ્રીય સલામતી ધોરણોનું પાલન અને તમામ જરૂરી પરીક્ષણ અને માન્યતાનો સમાવેશ થાય છે. જીંદ-સોનીપત વિભાગ પર સફળ કામગીરી બાદ, દિલ્હી રૂટ પર પરીક્ષણ ટૂંક સમયમાં શરૂ થશે.

સ્વચ્છ પરિવહન તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું

ભારતની હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટ્રેન માત્ર એક તકનીકી સિદ્ધિ જ નથી, પરંતુ સ્વદેશી હાઇડ્રોજન રેલ ઇકોસિસ્ટમ સ્થાપિત કરવા તરફ એક મોટું પગલું પણ છે. આ પ્રોજેક્ટ ટકાઉ અને શૂન્ય-ઉત્સર્જન રેલ પરિવહન પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે અને સ્વચ્છ પરિવહનમાં તેના ભાવિ વિસ્તરણ અને વૈશ્વિક નેતૃત્વ માટે મજબૂત પાયો નાખે છે