વન વ્યવસ્થાપનમાં આધુનિક ટેકનોલોજી અને સ્થાનિક જ્ઞાનનો સંગમ જરૂરી છે: ભૂપેન્દ્ર યાદવ

કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે શુક્રવારે ભાર મૂક્યો હતો કે વન વ્યવસ્થાપનને ખરેખર અસરકારક બનાવવા માટે માત્ર પુસ્તકીય જ્ઞાન પૂરતું નથી. ક્ષમતા નિર્માણને પ્રદેશની જરૂરિયાતો, સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ અને જમીની વાસ્તવિકતાઓ અનુસાર બનાવવું જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સ્થાનિક જ્ઞાનને વૈજ્ઞાનિક અભિગમો અને નવી તકનીકો સાથે જોડવા માટે તાલીમ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (JICA) ના સહયોગથી આયોજિત "અસરકારક વન વ્યવસ્થાપન પ્રોજેક્ટ માટે ક્ષમતા વૃદ્ધિ" વર્કશોપનું ઉદ્ઘાટન કરતા, કેન્દ્રીય મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે વન ક્ષેત્રના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે સમજાવ્યું કે જંગલો માત્ર આબોહવા પરિવર્તનનો સામનો કરવામાં મદદ કરતા નથી, પરંતુ જૈવવિવિધતાને જાળવવા અને વન-આધારિત સમુદાયોની આજીવિકાને ટેકો આપવા માટે પાયા તરીકે પણ કામ કરે છે. તેથી, ફ્રન્ટલાઇન વન કાર્યકરોની કાર્યકારી અને વહીવટી ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવી એ સમયની જરૂરિયાત છે.

જંગલની આગ વ્યવસ્થાપન એક વૈશ્વિક પડકાર છે, ક્ષમતા નિર્માણ ફક્ત વર્ગખંડ પૂરતું મર્યાદિત ન હોવું જોઈએ

ભૂપેન્દ્ર યાદવે ચેતવણી આપી હતી કે જંગલમાં આગ વ્યવસ્થાપન હવે એક વૈશ્વિક સમસ્યા બની ગઈ છે. આ પ્રોજેક્ટ જંગલમાં આગ નિયંત્રણ, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને આબોહવા કાર્યવાહીમાં તકનીકી અને જમીન પરની ક્ષમતાઓમાં વધારો કરશે. તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે ક્ષમતા નિર્માણ ફક્ત વર્ગખંડો સુધી મર્યાદિત ન હોવું જોઈએ. આધુનિક તકનીકો અને સફળ પાયાના સ્તરની પ્રથાઓ પણ તાલીમનો ભાગ હોવી જોઈએ. મંત્રીએ પ્રદેશ-વિશિષ્ટ ક્ષમતા-નિર્માણ મોડ્યુલોના વિકાસ માટે હાકલ કરી હતી, જેમાં સ્થાનિક જ્ઞાન અને પ્રાદેશિક પડકારોનો સમાવેશ થશે. આ પ્રોજેક્ટમાં સંશોધન અને વિકાસ, પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ અને તાલીમ સંસ્થાઓને મજબૂત બનાવવા જેવા પગલાં શામેલ હશે. સાર્ક દેશો અને અન્ય વિકાસશીલ રાષ્ટ્રો સાથે શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ શેર કરવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.

JICA ના ત્રણ દાયકા જૂના સમર્થનથી સાત લાખથી વધુ લોકોને ફાયદો થયો છે.

JICA ઇન્ડિયાના વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિ એઇજી વાકામાત્સુએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રોજેક્ટ વન વ્યવસ્થાપન, આબોહવા પરિવર્તન અને ક્ષમતા નિર્માણ જેવા વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવા માટે ભારતીય અને જાપાની સંશોધન સંસ્થાઓને એકસાથે લાવશે. તેમણે યાદ કર્યું કે વન ક્ષેત્રમાં ભારત સાથે JICA ની ભાગીદારી લગભગ ત્રણ દાયકા સુધી ચાલે છે, જેનાથી 700,000 થી વધુ લોકોને ફાયદો થશે. પ્રોજેક્ટનો બીજો તબક્કો લાકડાના ઉપયોગમાં સુધારો, આજીવિકા સર્જન, ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને વન વ્યવસ્થાપનમાં સુધારો અને સંયુક્ત શૈક્ષણિક સંશોધન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

૫૩૭ કરોડ રૂપિયાના બજેટ સાથેનો સાત વર્ષનો પ્રોજેક્ટ.

આ સાત વર્ષનો પ્રોજેક્ટ 2025-26 થી 2031-32 સુધી ચાલશે. કુલ બજેટ ₹537.10 કરોડ છે, જેમાં JICAનો હિસ્સો ₹440.42 કરોડ અને ભારત સરકારનો ફાળો ₹96.68 કરોડ છે. દેશના તમામ રાજ્યોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં રાજ્યોને સમર્થન ચાલુ રહેશે, જ્યારે નવા રાજ્યોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. વર્કશોપ દરમિયાન પ્રોજેક્ટની રૂપરેખા આપતી એક પુસ્તિકા પણ બહાર પાડવામાં આવી હતી. ટેકનિકલ સત્રમાં મંત્રાલય, JICAના પ્રતિનિધિઓ, રાજ્યો, સંશોધન સંસ્થાઓ અને કેન્દ્રીય તાલીમ સંસ્થાઓ વચ્ચે વિગતવાર ચર્ચાઓ કરવામાં આવી હતી.