ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT ક્ષેત્રે IP વ્યાપારીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રાષ્ટ્રીય સંમેલનનું આયોજન

નવી દિલ્હીમાં 12 મે 2026ના રોજ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલય દ્વારા બૌદ્ધિક સંપદા (IP) વ્યાપારીકરણ પર રાષ્ટ્રીય સંમેલન યોજાયું હતું. આ કાર્યક્રમમાં 'IP કેટાલિસ્ટ' પહેલ અને તેના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું, જે સંશોધન અને ઉદ્યોગો વચ્ચેના અંતરને ઘટાડવા માટે કાર્ય કરશે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ ભારતની ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરી 'પેટન્ટથી ઉત્પાદન' સુધીની યાત્રાને વેગ આપી આર્થિક વૃદ્ધિ સાધવાનો છે.

નવી દિલ્હીના ઇન્ડિયા હેબિટેટ સેન્ટર ખાતે 12 મે 2026 ના રોજ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય દ્વારા “પેટન્ટથી ઉત્પાદન સુધી: ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજીમાં બૌદ્ધિક સંપદાના વ્યાપારીકરણને વેગ આપવો” વિષય પર એક દિવસીય રાષ્ટ્રીય સંમેલનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સંમેલનમાં નીતિ નિર્માતાઓ, ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ, MSMEs, શિક્ષણવિદો, સંશોધકો અને R&D સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો અને ભારતના ઇનોવેશન અને બૌદ્ધિક સંપદા (IP) ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા પર ચર્ચા કરી હતી.

IP કેટાલિસ્ટ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો શુભારંભ

સંમેલનના ઉદ્ઘાટન સત્રમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલયના સચિવ એસ. કૃષ્ણને IP કેટાલિસ્ટ (IP Catalyst) પહેલ અને તેના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ (https://cipie.in/) નો ઔપચારિક શુભારંભ કર્યો હતો. આ પ્રસંગે અમિતેશ કુમાર સિન્હા, સુનીતા વર્મા, ઉન્નત પી. પંડિત સહિત અનેક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને ઉદ્યોગ જગતના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

IP કેટાલિસ્ટનો ઉદ્દેશ્ય

સી-ડેક (C-DAC) પુણે દ્વારા અમલમાં મુકાયેલ IP કેટાલિસ્ટ પહેલને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલયના સહયોગથી એક વ્યાપક ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહી છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય સંશોધન અને વિકાસ (R&D), બૌદ્ધિક સંપદા નિર્માણ, ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર, વ્યાપારીકરણ અને બજારમાં તેના અમલીકરણની સમગ્ર પ્રક્રિયાને મજબૂત કરવાનો છે.

આ પહેલ મંત્રાલયની સંસ્થાઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ, MSMEs, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગો વચ્ચે સહયોગ વધારીને જાહેર ભંડોળથી ચાલતા સંશોધન અને ઉદ્યોગોની જરૂરિયાતો વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરશે.

પ્લેટફોર્મની મુખ્ય સુવિધાઓ

IP કેટાલિસ્ટ અંતર્ગત નીચે મુજબની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે:

• બૌદ્ધિક સંપદા અધિકાર (IPR) ફાઇલ કરવા માટે નાણાકીય સહાય.

• સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSMEs માટે આંતરરાષ્ટ્રીય પેટન્ટ સહાય.

• પ્રી-આર્ટ સર્ચ અને IP કન્સલ્ટન્સી સેવાઓ.

• ટેક્નોલોજી સજ્જતા મૂલ્યાંકન અને IP વેલ્યુએશન.

• ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર અને લાઇસન્સિંગ.

• પ્રોટોટાઇપથી પ્રોડક્ટ ડેવલપમેન્ટ અને માર્કેટ ડિપ્લોયમેન્ટ માટે સહાય.

ડિજિટલ ભંડાર તરીકે કાર્ય કરશે પ્લેટફોર્મ

ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ https://cipie.in બૌદ્ધિક સંપદા અને વ્યાપારીકરણ સહાય સેવાઓ માટે એકીકૃત ઓનલાઇન ગેટવે તરીકે કાર્ય કરશે. તે મંત્રાલય સમર્થિત R&D પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા વિકસિત ટેક્નોલોજીઓનું રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ ભંડાર (Repository) પણ બનશે, જેથી ઉદ્યોગો અને સ્ટાર્ટઅપ્સ સ્વદેશી ટેકનોલોજીની ઓળખ કરી શકે.

પેટન્ટ અરજીઓમાં ઝડપી વધારો

એસ. કૃષ્ણને જણાવ્યું હતું કે ભારત 'વિકસિત ભારત' તરફની તેની ઇનોવેશન યાત્રાના નિર્ણાયક તબક્કે છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે:

• નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ભારતમાં 1,10,375 પેટન્ટ અરજીઓ ફાઇલ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT ક્ષેત્રનો હિસ્સો લગભગ 44% હતો.

• નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં અરજીઓ વધીને 1,43,729 થઈ અને આ ક્ષેત્રમાં 52% નો વધારો નોંધાયો હતો.

સેમિકન્ડક્ટર, AI અને 'પેટન્ટથી નફો'

• અમિતેશ કુમાર સિન્હાએ સેમિકન્ડક્ટર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) જેવા ક્ષેત્રોમાં IP ની વધતી ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો.

• ઉન્નત પી. પંડિતએ જણાવ્યું હતું કે ભારતે માત્ર પેટન્ટની સંખ્યા વધારવા સુધી મર્યાદિત ન રહેવું જોઈએ, પરંતુ “પેટન્ટ → ઉત્પાદન → નફો” ના મોડેલને અપનાવવું જોઈએ જેથી આર્થિક અને તકનીકી મૂલ્યનું સર્જન થઈ શકે.

આ સંમેલન ભારત સરકારના સ્વદેશી નવાચાર અને 'વિકસિત ભારત' ના વિઝનને મજબૂત કરવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.