દિલ્હી સિવાય દેશમાં વધુ બે રાષ્ટ્રપતિ ભવન

'રાષ્ટ્રપતિ નિલયમ' પહેલા 'રેસિડેન્સી હાઉસ' તરીકે ઓળખાતું હતું પરંતુ હવે તે રાષ્ટ્રપતિ નિલય તરીકે ઓળખાય

રાષ્ટ્રપતિ ભવન સાથે જોડાયેલી એક રસપ્રદ માહિતી બહુ ઓછા લોકો જાણતા હશે. વાસ્તવમાં, દિલ્હી સિવાય દેશમાં વધુ બે રાષ્ટ્રપતિ ભવન છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ તેલંગાણાના સિકંદરાબાદના 'રાષ્ટ્રપતિ નિલયમ'માં રહેવા આવ્યા છે. દક્ષિણ ભારતમાં વિવિધ કાર્યક્રમો દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ સિકંદરાબાદમાં રાષ્ટ્રપતિ નિલયમ ખાતે 30 ડિસેમ્બર સુધી નિવાસ કરશે.

 રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ શિયાળુ પ્રવાસ માટે તેલંગાણાની પાંચ દિવસીય મુલાકાતે છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ શિયાળુ પ્રવાસ પર સોમવારે હૈદરાબાદ પહોંચ્યા હતા. જે બાદ રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુ હેલિકોપ્ટર મારફતે શ્રીશૈલમ મંદિર જવા રવાના થયા હતા. તેમની સાથે રાજ્યપાલ અને કેન્દ્રીય પર્યટન મંત્રી કિશન રેડ્ડી પણ હતા.

પહલું સિકંદરાબાદ શહેરમાં બોલારુમ

નોંધનીય છે કે દિલ્હી સિવાય, દેશના બે સ્થાનોમાંથી એક જે રાષ્ટ્રપતિ ભવન ધરાવે છે તે તેલંગાણા રાજ્યમાં હૈદરાબાદના સિકંદરાબાદ શહેરમાં બોલારુમ ખાતે સ્થિત રાષ્ટ્રપતિ નિલય છે. 'નિલમ' તેલુગુ ભાષાનો શબ્દ છે, જેનો અર્થ ઘર અથવા રહેઠાણ થાય છે. રાષ્ટ્રપતિ નિલય શબ્દનો અર્થ થાય છે - રાષ્ટ્રપતિ ગૃહનો અર્થ થાય છે રાષ્ટ્રપતિનું નિવાસસ્થાન.

'રાષ્ટ્રપતિ નિલયમ' પહેલા 'રેસિડેન્સી હાઉસ' તરીકે ઓળખાતું હતું પરંતુ હવે તે રાષ્ટ્રપતિ નિલય તરીકે ઓળખાય છે. દેશના રાષ્ટ્રપતિ વર્ષમાં એકવાર અહીંથી થોડા દિવસ કામ કરે છે. સામાન્ય રીતે શિયાળામાં થોડા દિવસો માટે રાષ્ટ્રપતિ તેમનું સત્તાવાર કામ અહીંથી કરે છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ પણ શિયાળામાં રાષ્ટ્રપતિ નિલયમ પહોંચી રહ્યા છે. તમને જણાવી દઈએ કે રાષ્ટ્રપતિ નિલયમમાં લગભગ 150 લોકો માટે આવાસની પણ વ્યવસ્થા છે. રાષ્ટ્રપતિ નિલયમ 90 એકરમાં ફેલાયેલું છે અને તેમાં 11 રૂમ છે. તેની ખાસ વાત એ છે કે તેનું રસોડું અને ડાઈનિંગ હોલ બે અલગ-અલગ ઈમારતોમાં છે જેને એક ટનલ દ્વારા જોડવામાં આવ્યા છે. નક્ષત્ર અને હર્બલ ગાર્ડન સહિત બે બગીચાઓ સાથે આ ઇમારત પર્યાવરણને અનુકૂળ છે. બિલ્ડિંગમાં સોલાર સિસ્ટમ અને વોટર હાર્વેસ્ટિંગ સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે. વર્ષ 2011માં આ ઈમારત સામાન્ય લોકો માટે ખુલ્લી મુકવામાં આવી હતી.
તે 1860માં હૈદરાબાદના નિઝામ નાસિર-ઉદ-દૌલા દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. નિઝામની સેનાના છાવણી વિસ્તારમાં આવેલી આ ઇમારત નિઝામની સેનાના મુખ્ય સૈન્ય અધિકારીનું નિવાસસ્થાન હતું. પાછળથી, જ્યારે અંગ્રેજોને નિઝામ અને અંગ્રેજો વચ્ચેના કરાર હેઠળ સિકંદરાબાદમાં છાવણી બનાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી, ત્યારે અંગ્રેજોએ તેને તેમના ઉપયોગ માટે સિકંદરાબાદમાં બ્રિટિશ રેસિડેન્ટ માટે દેશનું ઘર બનાવ્યું. બ્રિટિશ શાસનથી દેશ આઝાદ થયો ત્યારે હૈદરાબાદ 1948માં સરદાર પટેલના નેતૃત્વમાં ભારતમાં ભળી ગયું. ત્યારબાદ સિકંદરાબાદ છાવણી ભારતીય સેનાને સોંપવામાં આવી. આ સાથે, તેના હેઠળના નિવાસી ગૃહને રાષ્ટ્રપતિ સચિવાલયને સોંપવામાં આવ્યું હતું.

નિલયમમાં પ્લેનેટોરિયમ પણ

વર્ષ 2015માં તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જીએ નિલયમાં નક્ષત્ર બગીચાની શરૂઆત કરી હતી. એક એકરમાં ફેલાયેલા નક્ષત્ર ગાર્ડનને વૈદિક જ્યોતિષના શ્રીચક્ર અનુસાર વિવિધ ભૌમિતિક સંયોજનો સાથે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. આ બગીચામાં 48 વૃક્ષો છે, જે 9 નવગ્રહો, 12 રાશિઓ અને 27 નક્ષત્રોનું પ્રતીક છે. આ સાથે અહીંના હર્બલ ગાર્ડનમાં 116 જાતના ઔષધીય વૃક્ષો અને છોડ છે. જેમાં ખાસ, ચંદન, કાલમેઘ જેવા અનેક ઔષધીય વૃક્ષોનો સમાવેશ થાય છે.

બીજું રાષ્ટ્રપતિ ભવન શિમલામાં 

રીટ્રીટ બિલ્ડીંગ શિમલામાં 8,000 ફૂટની ઉંચાઈ પર સ્થિત છે. આ ઇમારત 1850માં શિમલાના મેડિકલ સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. આ ઈમારત 10,628 સ્ક્વેર ફૂટમાં ફેલાયેલી છે. 1895માં વાઈસરોયે ફરીથી આ ઈમારતનો કબજો લઈ લીધો. આઝાદી પછી તેને રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં ફેરવી દેવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ આ પીછેહઠને પ્રેસિડેન્શિયલ એસ્ટેટના એક ભાગ તરીકે ગણવામાં આવી હતી.