EAC-PM દ્વારા સામાજિક પ્રગતિ સૂચકાંક (SPI) બહાર, જાણો આ સૂચકાંકમાં ગુજરાત કયા ક્રમે

પુડુચેરી, લક્ષદ્વીપ અને ગોવા શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતા રાજ્યો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે; અને આઈઝોલ (મિઝોરમ), સોલન (હિમાચલ પ્રદેશ), અને શિમલા (હિમાચલ પ્રદેશ) ટોચના 3 શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનારા જિલ્લાઓ છે.

ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર કોમ્પિટિટિવનેસ એન્ડ સોશિયલ પ્રોગ્રેસ ઇમ્પેરેટિવ દ્વારા બનાવવામાં આવેલ રાજ્યો અને જિલ્લાઓ માટે સામાજિક પ્રગતિ સૂચકાંક (SPI-Social Progress Index) આર્થિક સલાહકાર પરિષદ- પ્રધાનમંત્રીને સબમિટ કરવામાં આવ્યો હતો.

SPI એ એક વ્યાપક સાધન છે, જે રાષ્ટ્રીય અને ઉપ-રાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશની સામાજિક પ્રગતિના સર્વગ્રાહી માપદંડ તરીકે સેવા આપી શકે છે. સામાજિક પ્રગતિ સૂચકાંકના ત્રણ નિર્ણાયક પરિમાણો - મૂળભૂત માનવ જરૂરિયાતો, સુખાકારીના ફાઉન્ડેશન્સ અને રોજગારની તકોના 12 ઘટકોના આધારે રાજ્યો અને જિલ્લાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે. સૂચકાંક રાજ્ય સ્તરે 89 અને જિલ્લા સ્તરે 49 સૂચકાંકો ધરાવતા વ્યાપક માળખાનો ઉપયોગ કરે છે.

1. મૂળભૂત માનવ જરૂરિયાતો પોષણ અને મૂળભૂત તબીબી સંભાળ, પાણી અને સ્વચ્છતા, વ્યક્તિગત સલામતી અને આશ્રયના સંદર્ભમાં રાજ્યો અને જિલ્લાઓની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
2. વેલબીઇંગના ફાઉન્ડેશન્સ મૂળભૂત જ્ઞાનની ઍક્સેસ, માહિતી અને સંદેશાવ્યવહારની ઍક્સેસ, આરોગ્ય અને સુખાકારી અને પર્યાવરણીય ગુણવત્તાના ઘટકોમાં દેશ દ્વારા કરવામાં આવેલી પ્રગતિનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
3. તક વ્યક્તિગત અધિકારો, વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને પસંદગી, સર્વસમાવેશકતા અને અદ્યતન શિક્ષણની ઍક્સેસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

SPI સ્કોર્સના આધારે, રાજ્યો અને જિલ્લાઓને સામાજિક પ્રગતિના છ સ્તરો હેઠળ ક્રમાંકિત કરવામાં આવ્યા છે. ટાયર 1: ખૂબ જ ઉચ્ચ સામાજિક પ્રગતિ; ટાયર 2: ઉચ્ચ સામાજિક પ્રગતિ; ટાયર 3: ઉચ્ચ મધ્યમ સામાજિક પ્રગતિ; ટાયર 4: નિમ્ન મધ્યમ સામાજિક પ્રગતિ; ટાયર 5: ઓછી સામાજિક પ્રગતિ; અને ટાયર 6: ખૂબ જ ઓછી સામાજિક પ્રગતિ.

વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને પસંદગી, આશ્રય, અને પાણી અને સ્વચ્છતા જેવા ઘટકોમાં તેના નોંધપાત્ર પ્રદર્શનને આભારી, પુડુચેરી દેશમાં સૌથી વધુ 65.99 નો SPI સ્કોર ધરાવે છે. લક્ષદ્વીપ અને ગોવા અનુક્રમે 65.89 અને 65.53ના સ્કોર સાથે તેને નજીકથી અનુસરે છે. ઝારખંડ અને બિહારે અનુક્રમે સૌથી ઓછો, 43.95 અને 44.47 સ્કોર કર્યો.

મૂળભૂત માનવ જરૂરિયાતોના પરિમાણ માટે, ગોવા, પુડુચેરી, લક્ષદ્વીપ અને ચંદીગઢ અન્ય રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની તુલનામાં પાણી અને સ્વચ્છતા અને આશ્રયમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન સાથે ટોચના ચાર રાજ્યો છે. વધુમાં, ગોવા પાણી અને સ્વચ્છતા માટે સૌથી વધુ ઘટક સ્કોર ધરાવે છે, ત્યારબાદ કેરળ, પોષણ અને મૂળભૂત તબીબી સંભાળ ઘટકમાં સૌથી વધુ સ્કોર કરે છે. શેલ્ટર અને પર્સનલ સેફ્ટી માટે, ચંદીગઢ અને નાગાલેન્ડ અનુક્રમે સૌથી આગળ છે. જ્યારે મિઝોરમ, હિમાચલ પ્રદેશ, લદ્દાખ અને ગોવા વેલબીઇંગના ફાઉન્ડેશન માટે શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતા રાજ્યો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. એક્સેસ ટુ બેઝિક નોલેજ કમ્પોનન્ટ માટેના પરિમાણમાં, પંજાબમાં 62.92નો સૌથી વધુ ઘટક સ્કોર છે, જ્યારે દિલ્હી 71.30ના સ્કોર સાથે માહિતી અને સંદેશાવ્યવહારની ઍક્સેસની યાદીમાં ટોચ પર છે. આરોગ્ય અને સુખાકારી માટે, રાજસ્થાનનો સૌથી વધુ ઘટક સ્કોર 73.74 છે. પર્યાવરણીય ગુણવત્તા માટે, ટોચના ત્રણ રાજ્યો ઉત્તરપૂર્વીય ક્ષેત્રના છે, એટલે કે, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ અને મેઘાલય.

છેલ્લે, તમિલનાડુએ તકના પરિમાણ માટે 72.00 નો સર્વોચ્ચ કમ્પોનન્ટ સ્કોર હાંસલ કર્યો છે. આ પરિમાણમાં, આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ વ્યક્તિગત અધિકારો માટે સૌથી વધુ ઘટક સ્કોર ધરાવે છે, જ્યારે સિક્કિમ સર્વસમાવેશકતાની યાદીમાં ટોચ પર છે. આ પરિમાણમાં, એટલે કે, વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને પસંદગી અને અદ્યતન શિક્ષણની ઍક્સેસમાં પુડુચેરીએ બે ઘટકોમાં સર્વોચ્ચ સ્કોર હાંસલ કર્યો તે પ્રશંસનીય છે.

ટાયર 1: ખૂબ જ ઉચ્ચ સામાજિક પ્રગતિ

ટાયર 2: ઉચ્ચ સામાજિક પ્રગતિ

ટાયર 3: ઉચ્ચ મધ્યમ સામાજિક પ્રગતિ

ટાયર 4: નિમ્ન મધ્યમ સામાજિક પ્રગતિ

ટાયર 5: ઓછી સામાજિક પ્રગતિ

ટાયર 6: ખૂબ જ ઓછી સામાજિક પ્રગતિ

દરેક પાસામાં આગળ એવા ગુજરાતની સ્થિતિ આ રેન્કીંગમાં ગબડી ગઈ છે. ગુજરાત 22 માં સ્થાન પર રહ્યું છે, જેનો નિમ્ન મધ્યમ સામાજિક પ્રગતિ- ટાયર 4 માં સમાવેશ થાય છે. 

EAC-PMના અધ્યક્ષ બિબેક દેબરોયે અહેવાલ બહાર પાડતી વખતે જણાવ્યું હતું કે, “અહેવાલ વ્યાપકપણે ઉદ્દેશ્ય ડેટા પર આધારિત છે અને તે મુખ્યત્વે એક નિયમનકારી/નિર્ધારિત કવાયત છે. તે રાજ્યો અને જિલ્લાઓમાં ડેટાનો ક્રોસ-સેક્શન રજૂ કરે છે અને પસંદગીના રાજ્યો અને જિલ્લાઓના વ્યક્તિગત રેન્કિંગને બદલે રાજ્યોને જૂથબદ્ધ કરીને વિકાસના વિવિધ સ્તરો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે."

સંજીવ સાન્યાલે, સભ્ય EAC-PM, ટિપ્પણી કરી, “GDP એ પ્રગતિનું અપૂર્ણ માપદંડ છે, જોકે અચોક્કસ નથી. સોશિયલ પ્રોગ્રેસ ઇન્ડેક્સ જેવા પ્રયાસો કે જે સામાજિક પરિમાણોનો અભ્યાસ કરે છે, ડેટાની પદ્ધતિ અને વિશ્લેષણને વધુ મજબૂત અને વિશ્વસનીય બનાવી શકાય છે.

નવી દિલ્હી ખાતે  રિપોર્ટ રજૂ કરવામાં આવ્યો ત્યારે અમિત કપૂર, ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર કોમ્પિટિટિવનેસના માનદ અધ્યક્ષ, માઈકલ ગ્રીન, સીઈઓ સોશિયલ પ્રોગ્રેસ ઈમ્પેરેટિવ અને અન્ય મહાનુભાવો હાજર રહ્યા હતા.