સુપ્રીમ કોર્ટે 20 વર્ષ જૂનો ચુકાદો પલટ્યો, SC-ST અનામત અંતર્ગત સબ કેટેગરી બનાવવા આપી છુટ

સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (SC/ST) અનામતને લઈને મોટો નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ ડી.વાય. ચંદ્રચુડની આગેવાની હેઠળની સાત ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચે SC-ST માટેના ક્વોટામાં ક્વોટાને મંજૂરી આપી છે. એટલે કે SC-ST ક્વોટામાં સબ-કેટેગરી કરી શકાય છે.

સાત ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચે ઈવી ચિન્નૈયાના 2004ના ચુકાદાને પલટાવી દીધો હતો જેમાં અનુસૂચિત જાતિમાં અમુક પેટાજાતિઓને વિશેષ લાભ આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હતો.

2004 માં, ઇવી ચિન્નૈયા વિરુદ્ધ આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યના કેસમાં પાંચ ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો હતો કે, અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના સભ્યો એક સમાન જૂથ છે, જેને આગળ કોઈપણ પેટા-માં વિભાજિત કરી શકાય નહીં. જૂથ અથવા વર્ગીકરણ જઈ શકે છે.

ઇવી ચિન્નૈયાના ચુકાદામાં જણાવાયું હતું કે, બંધારણની કલમ 341 હેઠળ જારી કરાયેલા રાષ્ટ્રપતિના નોટિફિકેશનમાં ઉલ્લેખિત અનુસૂચિત જાતિનું પુનઃવર્ગીકરણ કરવું એ વિપરીત ભેદભાવ સમાન છે અને બંધારણની કલમ 14 હેઠળ સમાનતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન હશે.

2020 માં ન્યાયમૂર્તિ અરુણ મિશ્રા (હવે નિવૃત્ત) ની આગેવાની હેઠળની પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચે કહ્યું હતું કે, ઇવી ચિન્નૈયાના ચુકાદા પર મોટી બેંચ દ્વારા પુનર્વિચાર કરવાની જરૂર છે. અનામતનો લાભ સૌથી વધુ જરૂરિયાતમંદ અને ગરીબ લોકો સુધી પહોંચી રહ્યો નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટ પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના નિર્ણય સામે પંજાબ સરકાર દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલ પર વિચારણા કરી રહી હતી, જેણે પંજાબ અનુસૂચિત જાતિ અને પછાત વર્ગ (સેવાઓમાં અનામત) અધિનિયમ 2006ને ફગાવી દીધો હતો, જે હેઠળ જાતિ ક્વોટા હેઠળ, ' વાલ્મીકિ અને મઝહબી શીખ જાતિઓને પ્રથમ પસંદગી આપવામાં આવી હતી.